Án lệ 59/2023/AL về lỗi cố ý gián tiếp trong tội giết người

1. Giết người với lỗi cố ý gián tiếp là gì?

Căn cứ theo quy định tại Khoản 2 Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015, giết người với lỗi cố ý gián tiếp là việc người phạm tội cố ý thực hiện hành vi tước đoạt tính mạng người khác (hay còn gọi là giết người) mà khi đó họ nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, nguy hiểm đến tính mạng của nạn nhân nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

Quy định pháp lý về lỗi cố ý gián tiếp theo Bộ luật Hình sự

Khi áp dụng vào Tội giết người (Điều 123 Bộ luật Hình sự), người thực hiện hành vi hoàn toàn nhận thức được phương thức, công cụ hoặc cách thức mình hành động có thể tước đoạt mạng sống của người khác. Tuy nhiên, động cơ thúc đẩy không phải là mục đích tước đoạt bằng được sinh mạng nạn nhân, mà họ hướng tới một mục đích khác hoặc hành động trong trạng thái thờ ơ.

Các dấu hiệu pháp lý cấu thành lỗi cố ý gián tiếp trong tội giết người:

• Về mặt lý trí: Người phạm tội nhận thức rõ tính nguy hiểm từ hành vi của mình, thấy trước hậu quả chết người có thể xảy ra (họ nhận thức được khả năng thực tế chứ không phải chắc chắn 100% sẽ xảy ra như lỗi trực tiếp).
• Về mặt ý chí: Người phạm tội không mong muốn hậu quả chết người xảy ra. Hậu quả đó nằm ngoài ý muốn chủ quan của họ, nhưng họ có thái độ dửng dưng, chấp nhận rủi ro, để mặc cho hậu quả xảy ra.

2. Nội dung Án lệ số 59/2023/AL về lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án giết người

3.1. Vụ án 1: Lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án Phan Tấn V, Đặng Quốc T phạm tội giết người

Cùng Luật sư A+ tìm hiểu về vụ án Phan Tấn V, Đặng Văn T thực hiện hành vi giết người với lỗi cố ý gián tiếp đã bị Tòa án xử phạt như thế nào ngay sau đây:

Tóm tắt vụ án:

• Ngày 11/01/2020, Phan Tấn V (sinh năm 1991) chở Đặng Quốc T (sinh năm 1993) đi chơi, khi đang lưu thông trên quốc lộ 1A thì phát hiện phía trước có chị Trần Thị Kim C đi cùng chiều. Thấy chị C mặc áo ngắn để lộ phần lưng dưới, giữa lưng quần và mông có một khoảng lộ phần mông trên, T bàn với V dùng điếu thuốc đang hút bỏ vào khoảng trống giữa lưng quần và mông của chị C, để xem chị C phản ứng như thế nào.
• Đồng ý với T nên V cho xe chạy sát vào xe chị C và T bỏ điếu thuốc đang hút vào giữa cạp quần và mông chị C, làm chị C hốt hoảng buông tay lái và xe bị đổ.Chị C ngã xuống đường, đầu đập vào dải phân cách cố định và tử vong ngay tại chỗ.
• Sau khi vụ việc xảy ra, cơ quan công an đã bắt giữ T và V. Tại cơ quan công an, T và V đều khai nhận đã thực hiện hành vi dùng điếu thuốc đang hút bỏ vào không quần chị C trong khi đang chạy xe để xem chị C phản ứng thế nào. Trong hồ sơ cũng xác định tại thời điểm xảy ra vụ việc chị C chạy xe với tốc độ khoảng 60 km/h. Vụ việc được làm sáng tỏ, các cơ quan chức năng xác định hành vi của V và T đã gây ra cái chết của chị C, tuy nhiên việc định tội danh đối với V và T có nhiều quan điểm khác nhau.

Phân tích từ Luật A+ như sau:

• Về mặt khách quan, anh V và anh T thực hiện hành vi bỏ điếu thuốc còn đang hút dở vào phần khoảng trống giữa lưng và mông của chị C khi cả V, T và chị C cùng đang điều khiển xe lưu thông trên đường, tức đang tham gia giao thông đường bộ dẫn đến hậu quả chị C chết
• Về mặt chủ quan, anh V và anh T nhận thức rõ V, T và chị C cùng đang điều khiển xe lưu thông trên đường và có thể xảy ra nguy hiểm nếu chị C mất tập trung, mất lái và ngã xuống đường. Dù anh V và T thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, có thể không mong muốn hậu quả là chị C chết xảy ra nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra.
• Về mặt khách thể của tội phạm: Hành vi của T và C xâm phạm đến tính mạng của con người được pháp luật hình sự bảo vệ; quyền được sống của con người được pháp luật bảo vệ.
• Về mặt chủ thể của tội phạm: Phan Tấn V (sinh năm 1991) chở Đặng Quốc T (sinh năm 1993) là người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự đầy đủ.

Như vậy, T mặc dù hoàn toàn có thể nhận thức được việc bỏ điếu thuốc còn đang hút dở vào khoảng trống giữa lưng và mông của chị C có thể khiến chị C giật mình và có thể dẫn đến tai nạn giao thông nhưng vẫn thực hiện hành vi trên. Chiếu theo quy định tại Khoản 2 Điều 10 Bộ luật Hình sự, đây có thể xác định là lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án giết người.

Xem chi tiết vụ án tại: https://tapchitoaan.vn/phan-tan-v-dang-quoc-t-pham-toi-giet-nguoi-do-loi-co-y-gian-tiep5467.html

3.2 Vụ án 2: Lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án Nguyễn Văn A

Sau đây là vụ án giết người mà nạn nhân tuy không bị đánh tử vong nhưng vì sợ hãi hung thủ nên đã lái xe tông trúng cột điện, dù đã được đưa đi cấp cứu nhưng đã tử vong ngay sau đó. Mời bạn đọc cùng phân tích xem hung thủ đã phạm tội với lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án này như thế nào.

Tóm tắt vụ án:

• Vào khoảng 16 giờ ngày 05/4/2023, Nguyễn Văn A (sinh ngày 03/02/1998) đến dự tiệc ở xã K, huyện T, tỉnh C. Tại đây, A nhìn thấy V. Do trước đó, A làm phụ hồ cho công trình của V nhưng A cho rằng, V đã trả tiền ngày công cho mình không giống như trao đổi ban đầu nên muốn nhân dịp này để đánh V.
• Đến khoảng 20 giờ cùng ngày, khi thấy V lấy xe máy đi về. A cũng lấy xe máy của mình đi theo. Đến đoạn đường vắng A chặn xe của V và yêu cầu V xuống xe. Khi V xuống xe, A dùng tay đấm nhiều cái vào mặt V, rồi cả hai cùng vật lộn, đánh nhau trên đường. A ngồi đè lên người V và dùng tay đấm vào mặt V. Trong lúc giằng co, A thất thế, V vùng dậy được, đấm vào mặt A. A bị đau nên mở cốp xe, lấy thanh sắt dài khoảng 60cm tiến lại gần V. A đánh 1 phát vào ngực, 1 phát vào đầu, và 1 phát vào chân V.
• Bị đánh đau, V bỏ chạy nhưng A vẫn đuổi theo đánh tiếp vào ngực V thêm 2 cái nữa. Trong lúc đó, một số người đi dự tiệc về thấy A đang đánh V nên dừng xe để can ngăn. A lên xe chạy đi, mọi người hỏi thì V nói mình không sao, V đứng lên đi lại xe của mình, khởi động máy xe và chạy được khoảng 500m thì A lại đuổi theo, trên tay A vẫn cầm thanh sắt, thấy A đang đuổi theo nên V đã tăng tốc độ. Khi tới ngã ba, V không kịp xử lý kịp đã tông phải trụ điện, A thấy V bị ngã xe thì quay xe lại đi về. V được người dân đưa đi cấp cứu nhưng đã tử vong ngay sau đó.

Bản Kết luận giám định pháp y:

• Tại bản Kết luận giám định pháp y về tử thi số 56/TT ngày 10/4/2023 của Trung tâm Pháp y tỉnh CM kết luận: “Nguyên nhân chết của V: Vỡ xương hộp sọ vùng thái dương phải. Cơ chế hình thành thương tích: Vỡ xương hộp sọ vùng thái dương phải do tác động một lực mạnh với vật có tiết diện lớn theo hướng trực diện gây nên.”
• Tại bản Kết luận giám định pháp y về thương tích số 100/TgT, ngày 14/4/2023 của Trung tâm pháp y tỉnh CM công bố: “Nhiều thương tích phần mềm vùng đầu và toàn thân do vật cứng tác động. Tỷ lệ tổn thương cơ thể do thương tích tại thời điểm giám định qua bản ảnh là 23%…”.

Phân tích của Luật A+:

• Về mặt khách quan, anh A thực hiện các hành vi đánh và đuổi đánh bằng thanh sắt. Và hậu quả là anh V lúc tháo chạy thì tông phải trụ điện và chết do vỡ hộp sọ vùng thái dương phải.
• Về mặt chủ quan, A nhận thức rõ đánh và hành vi đuổi đánh V bằng thanh sắt, khiến V sợ hãi và phải điều khiển phương tiện với tốc độ cao có thể xảy ra tai nạn và mất mạng. Dù A thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, có thể không mong muốn hậu quả là anh V chết xảy ra nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra.
• Về mặt khách thể của tội phạm: Hành vi của A xâm phạm đến tính mạng của con người được pháp luật hình sự bảo vệ; quyền được sống của con người được pháp luật bảo vệ.
• Về mặt chủ thể của tội phạm: Nguyễn Văn A (sinh ngày 03/02/1998) là người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự đầy đủ.

Như vậy, hành vi của A tuy không trực tiếp gây ra cái chết cho nạn nhân là anh V nhưng đã gián tiếp gây ra hậu quả chết người của V (việc V tông trúng cột điện tử vong là do sợ hãi do hành vi đánh đập và đuổi theo của A). A dù biết hành vi dùng thanh sắt đánh V của mình có thể khiến V bị tử vong hay việc V sợ hãi dẫn đến tai nạn giao thông trong lúc truy đuổi nhưng vẫn thực hiện hành vi. Chiếu theo quy định tại Khoản 2 Điều 10 Bộ luật Hình sự, đây có thể xác định là lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án giết người.

Xem chi tiết vụ án tại: https://tapchitoaan.vn/nguyen-van-a-pham-toi-gi9585.html

4.1. Các khung hình phạt với lỗi cố ý gián tiếp giết người

4.2. Lỗi cố ý gián tiếp nhưng hậu quả chết người chưa xảy ra thì xử lý ra sao?

Đây là điểm mấu chốt cấu trúc pháp lý mà rất nhiều người nhầm lẫn. Trong luật hình sự có nguyên tắc: Đối với lỗi cố ý gián tiếp, hậu quả đến đâu thì người phạm tội chịu trách nhiệm đến đó.

• Nếu người phạm tội có hành vi đâm, chém dã man nhưng thuộc trường hợp cố ý gián tiếp (để mặc), nếu nạn nhân được đưa đi cấp cứu kịp thời và không chết (chỉ bị thương tích), thì người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cố ý gây thương tích (Điều 134) dựa trên tỷ lệ thương tật thực tế, chứ không xử lý về tội Giết người chưa đạt.
• Ngược lại, nếu là lỗi cố ý trực tiếp (mục đích là muốn giết bằng được), thì dù nạn nhân không chết, bị cáo vẫn bị tuyên tội Giết người (trường hợp phạm tội chưa đạt).

5. Phân biệt lỗi cố ý gián tiếp với lỗi cố ý trực tiếp trong Tội giết người

Về bản chất, đối với lỗi cố ý trực tiếp hay lỗi cố ý gián tiếp thì người phạm tội đều có thể nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra. Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa lỗi cố ý gián tiếp và lỗi cố ý trực tiếp đó là người thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý gián tiếp tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra; còn người thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý trực tiếp là mong muốn hậu quả xảy ra.

7. Các câu hỏi thường gặp về lỗi cố ý gián tiếp trong tội giết người (FAQ)

Ranh giới giữa việc cố ý tước đoạt mạng sống của một ai đó và hành vi thờ ơ, để mặc cho hậu quả chết người xảy ra vốn là một trong những bài toán pháp lý phức tạp nhất. Để giúp bạn đọc có cái nhìn thấu đáo và phân biệt rõ ràng bản chất của loại tội phạm này, dưới đây là tổng hợp và giải đáp chi tiết cho những thắc mắc phổ biến nhất về lỗi cố ý gián tiếp trong Tội giết người.

7.1. Thế nào là thái độ để mặc hậu quả xảy ra trong lỗi cố ý gián tiếp?

“Để mặc hậu quả xảy ra” là trạng thái tâm lý dửng dưng, thờ ơ, “sống chết mặc bay” của người phạm tội. Họ hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình có thể tước đoạt mạng sống của người khác (ví dụ: dùng dao chém dã man, bật điện cao thế chống trộm…) nhưng không quan tâm, không có hành động nào để ngăn chặn hậu quả chết người và chấp nhận rủi ro đó xảy ra.

7.2. Đâm người với lỗi cố ý gián tiếp nhưng nạn nhân được cứu sống thì có bị khép vào tội Giết người không?

Không. Theo nguyên tắc hình sự, đối với lỗi cố ý gián tiếp, hậu quả đến đâu thì người phạm tội phải chịu trách nhiệm đến đó. Vì người phạm tội không có mục đích giết người bằng được (chỉ là để mặc), nên nếu nạn nhân được cứu sống, người phạm tội sẽ bị truy cứu về Tội cố ý gây thương tích (Điều 134) dựa trên tỷ lệ tổn thương thực tế, chứ không bị xử lý về tội Giết người chưa đạt.

7.3. Mức hình phạt cao nhất của tội giết người với lỗi cố ý gián tiếp là gì?

Tội giết người được quy định chung tại Điều 123 Bộ luật Hình sự và không có điều khoản giảm nhẹ riêng cho lỗi cố ý gián tiếp. Vì vậy, tùy thuộc vào tính chất và các tình tiết định khung (như có tính chất côn đồ, giết nhiều người…), người phạm tội với lỗi cố ý gián tiếp vẫn phải đối mặt với mức hình phạt cao nhất là Tù chung thân hoặc Tử hình.

7.4. Án lệ số 59/2023/AL quy định như thế nào về lỗi cố ý gián tiếp?

Án lệ số 59/2023/AL của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn rằng: Khi một người có năng lực hành vi bình thường dùng hung khí nguy hiểm tấn công vào vùng trọng yếu trên cơ thể nạn nhân (đầu, ngực, bụng), sau đó bỏ đi mà không cần biết nạn nhân sống hay chết, thì hành vi bỏ đi đó chính là thái độ để mặc hậu quả. Do đó, nếu nạn nhân chết, hành vi này đủ yếu tố cấu thành tội Giết người với lỗi cố ý gián tiếp.

7.5. Làm sao để chứng minh một vụ án là cố ý gián tiếp chứ không phải cố ý trực tiếp?

Vì tâm lý bên trong rất khó tự chứng minh, cơ quan tố tụng và Luật sư sẽ dựa vào các hành vi khách quan tại hiện trường để phân tích:

• Mục đích: Bị cáo tấn công nhằm đạt một mục đích khác (đòi nợ, dằn mặt) chứ không phải muốn tước đoạt mạng sống từ đầu.
• Cường độ tấn công: Không truy sát quyết liệt đến cùng, thường chỉ ra tay bộc phát rồi dừng lại.
• Hành vi sau đó: Thường quay lưng bỏ đi, dửng dưng mặc kệ số phận nạn nhân chứ không có hành vi bồi thêm để đảm bảo nạn nhân phải chết.

Công Ty Luật TNHH A+ là phòng pháp chế của doanh nghiệp, đưa giải pháp và tư vấn kịp thời, toàn diện các lĩnh vực, mang lại hiệu quả, an toàn pháp lý cho doanh nghiệp.

• Địa chỉ: Phòng D39, tòa nhà Fosco, 40 Bà Huyện Thanh Quan, phường Xuân Hòa, TP.HCM, Việt Nam
• Điện thoại: 0899 51 1010
• Email: contact@apluslaw.vn
• Website: https://apluslaw.vn/