Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình bị phạt thế nào?

Đánh đập, chửi mắng, bỏ đói ông bà, cha mẹ có thể bị xử phạt lên đến 5 năm tù giam về Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ nếu họ đã già yếu hoặc mắc bệnh nặng. Bài viết dưới đây, Luật A+ sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về khung hình phạt đối với Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ và cách tố cáo, khởi tố hành vi vô nhân đạo này. 

1. Ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ là gì?

Ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ là hành vi đối xử tàn nhẫn, bất công hoặc bạo lực, gây đau đớn về thể chất và tinh thần cho ông bà, cha mẹ. Chẳng hạn như mắng nhiếc, ép nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu đói rét, mặc rách một cách bất thường hoặc có hành vi bạo lực trực tiếp xâm phạm thân thể nạn nhân như: đánh đập, giam cầm… Những hành động này gây ra nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần cho ông bà, cha mẹ. 

Hiện nay chưa có quy định hướng dẫn cụ thể hành vi ngược đãi ông bà cha mẹ theo Bộ luật Hình sự 2015, tuy nhiên chúng ta có thể tham khảo hướng dẫn về việc xác định hành vi này theo tiểu mục 7.1 Mục 7 Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC (Hướng dẫn Bộ luật Hình sự 1999) như sau: 

“7. Về tội ngược đãi, hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình (Điều 151 BLHS)

7.1. Hành vi ngược đãi, hành hạ thông thường được hiểu là việc đối xử tồi tệ về ăn, mặc, ở và về các mặt sinh hoạt hàng ngày khác đối với người thân như: nhiếc móc, bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách một cách không bình thường hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể người bị hại như: đánh đập, giam hãm,… làm cho người bị hại bị đau đớn về thể xác và tinh thần.”

Cũng theo Mục 7 Thông tư này thì đối tượng bị xâm hại được quy định tại tại tiểu mục 7.3 như sau:

7.3. Đối tượng bị xâm hại quy định tại Điều 151 BLHS bao gồm:

a) Ông bà, bao gồm ông bà nội, ông bà ngoại;

b) Cha mẹ, bao gồm cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế;

c) Vợ chồng theo quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình;

d) Con, bao gồm con đẻ (con trong giá thú và con ngoài giá thú); con nuôi; con rể; con dâu; con riêng của vợ hoặc con riêng của chồng;

đ) Cháu, bao gồm cháu nội, cháu ngoại;

e) Người có công nuôi dưỡng mình là anh chị em, cô, dì, chú, bác, bà con thân thích hoặc những người khác đã hoặc đang nuôi dưỡng người thực hiện hành vi ngược đãi, hành hạ.

Như vậy, hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ được hiểu là việc đối xử tồi tệ về ăn, mặc, ở và về các sinh hoạt hàng ngày khác đối với ông bà nội ngoại, cha mẹ để, nuôi, cha dượng, mẹ kế.

2. Khung hình phạt tù Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ 

Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ được quy định tại Điều 185 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật Hình sự) với 03 hình thức xử phạt: phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ hoặc là phạt tù, cụ thể: 

“Điều 185. Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình

1. Người nào đối xử tồi tệ hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Thường xuyên làm cho nạn nhân bị đau đớn về thể xác, tinh thần;

b) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:

a) Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu;

b) Đối với người khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng hoặc người mắc bệnh hiểm nghèo.”

Với quy định trên, có thể nhận thấy người phạm tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ sẽ bị truy cứu hình sự về tội này theo 02 khung hình phạt sau: 

Trường hợp ông bà, cha mẹ bị con cháu bạo lực là người đã già yếu, đang bệnh nặng thì có khả năng đứa con, cháu đã bạo lực với ông bà sẽ bị phạt từ 02 đến 05 năm tù theo quy định trên. 

3. Mức phạt tiền đối với hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ là bao nhiêu?

Trường hợp các hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Căn cứ theo Điều 53 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành hạ, ngược đãi ông bà, cha mẹ sẽ bị xử phạt như sau:

“Điều 53. Hành vi hành hạ, ngược đãi thành viên gia đình

1. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

a) Đối xử tồi tệ với thành viên gia đình như: bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách, không cho hoặc hạn chế vệ sinh cá nhân;

b) Bỏ mặc không chăm sóc thành viên gia đình là người cao tuổi, yếu, khuyết tật, phụ nữ có thai, phụ nữ nuôi con nhỏ.

2. Biện pháp khắc phục hậu quả:

Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu đối với hành vi quy định tại khoản 1 Điều này.”

Theo đó, hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ sẽ bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng tùy vào mức độ nghiêm trọng của hành vi này. 

4. Cấu thành Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ

Để hiểu rõ hơn về đầy đủ các dấu hiệu cơ bản cấu thành Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình, chúng ta buộc phải phân tích dựa trên 04 dấu hiệu dưới đây:

4.1. Khách thể

Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của ông bà, cha mẹ. Quyền này được pháp luật bảo vệ nhằm đảm bảo ông bà, cha mẹ được đối xử với sự kính trọng, yêu thương từ con cháu.

Bên cạnh đó, tội phạm này cũng ảnh hưởng đến quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng khi về già hoặc khi ốm đau của ông bà, cha mẹ. Hành vi ngược đãi phá vỡ các giá trị đạo đức gia đình và xã hội, đồng thời xâm hại trực tiếp đến sự an toàn và lòng tự trọng của nạn nhân.

4.2. Mặt khách quan 

Mặt khách quan của tội này thể hiện qua những hành vi đối xử tàn nhẫn, bất công, gây đau đớn về thể chất hoặc tinh thần cho ông bà, cha mẹ như:

• Đánh, đập, gây thương tích về sức khỏe thể chất cho ông bà, cha mẹ.
• Sỉ nhục, lăng mạ nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của ông bà, cha mẹ bằng lời nói hoặc hành động.
• Cố ý bỏ rơi, không chăm sóc, đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt cơ bản của ông bà, cha mẹ, như không cung cấp thực phẩm, thuốc men hoặc để họ sống trong hoàn cảnh thiếu thốn.

Thông thường, các hành vi này được lặp đi lặp lại và liên tục, có thể kéo dài trong vài tuần thậm chí là vài tháng hoặc vài năm. Sự lặp đi lặp lại của hành vi ngược đãi hoặc hành hạ mới làm tăng tính nghiêm trọng và cấu thành tội phạm.

Tội này không bắt buộc phải có hậu quả nghiêm trọng về thể chất hoặc tinh thần mới cấu thành tội. Tuy nhiên, nếu có hậu quả nghiêm trọng (như gây thương tích nặng, dẫn đến cái chết hoặc tổn thương tâm lý nghiêm trọng), hình phạt sẽ nặng hơn.

4.3. Chủ thể

Chủ thể của tội phạm này là người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự, tức là phải đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật (từ 16 tuổi trở lên) và phải có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình.

Đặc biệt, để cấu thành tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, người phạm tội phải có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ chăm sóc đối với người bị hại. Thông thường, đây là những người có quan hệ gia đình như con cái, cháu chắt hoặc những người có nghĩa vụ nuôi dưỡng và chăm sóc ông bà, cha mẹ.

4.4. Mặt chủ quan

Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý, tức là họ nhận thức được việc làm của mình là sai trái và có khả năng gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của ông bà, cha mẹ, nhưng vẫn cố tình thực hiện. Có hai loại cố ý:

• Cố ý trực tiếp: Người phạm tội mong muốn và chấp nhận hậu quả xảy ra từ hành vi của mình.
• Cố ý gián tiếp: Người phạm tội tuy không mong muốn nhưng ý thức được hành vi của mình có thể gây ra hậu quả và vẫn chấp nhận điều đó.

Động cơ phạm tội có thể đến từ nhiều lý do như thù hằn cá nhân, tranh chấp tài sản, hoặc thiếu trách nhiệm trong việc chăm sóc. Tuy nhiên với bất kể động cơ gì, việc hành hạ, ngược đãi đều trái với đạo đức và pháp luật.

5. Tố cáo tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ thế nào?

Khi phát hiện ai đó có hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ của họ thì bạn có thể thực hiện việc tố cáo theo hướng dẫn dưới đây:

5.1. Nơi nộp đơn tố cáo

Người bị hại hoặc bất kỳ người nào phát hiện hành vi ngược đãi ông bà, cha mẹ đều có thể nộp đơn tố giác đến công an quận/ huyện để trình báo sự việc theo quy định tại Khoản 3 Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.

Bên cạnh đó, căn cứ Thông tư 126/2020/TT-BCA, lực lượng công an xã, phường, thị trấn vẫn có thẩm quyền tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm.

Như vậy, để thuận cho việc tố giác tội phạm, bạn có thể trình báo sự việc tại cơ quan công an nơi gần nhất để sớm được giải quyết. 

5.2. Hồ sơ tố cáo

Luật A+ gợi ý bộ hồ sơ tố cáo hành vi ngược đãi, hành hạ ông bà, cha mẹ bao gồm các tài liệu, giấy tờ như sau:

• Đơn tố cáo, trong đó nêu rõ họ tên, địa chỉ liên hệ; người tố cáo; trình bày sự việc;
• Bản sao CCCD của người tố cáo;
• Các tài liệu đính kèm thể hiện nội dung trong đơn tố cáo, có thể là USB ghi hình lại sự việc ngược đãi hoặc hành hạ; các biên bản xử phạt hành chính của địa phương ghi nhận sự việc ngược đãi hoặc hành hạ thường xuyên diễn ra.

5.3. Thời hiệu truy cứu tội phạm

Tùy vào khung hình phạt người phạm tội hành hạ, ngược đãi ông bà, cha mẹ bị truy cứu mà thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự cũng sẽ khác nhau: 

• Trường hợp hành vi phạm tội bị cơ quan chức năng truy cứu ở khung 1 có mức án cáo nhất của khung hình phạt là 03 năm tù giam, thì thời hiệu truy nhiệm trách nhiệm hình sự trong trường hợp này là 05 năm kể từ ngày tội phạm được thực hiện (điểm a Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự).

• Trường hợp hành vi phạm tội bị cơ quan chức năng truy cứu ở khung 2 có mức án cao nhất là 05 năm tù giam, thì thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là 10 năm kể từ ngày tội phạm được thực hiện (điểm b Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự).

6. Quy trình khởi tố tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ

Quy trình khởi tố tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà cha mẹ bao gồm các bước được quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự như sau: 

Bước 1: Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Cơ quan điều tra có thể Tiếp nhận thông tin từ các nguồn như tố giác cá nhân, tin báo từ cơ quan, tổ chức, cá nhân, tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng, và kiến nghị khởi tố từ cơ quan nhà nước về hành vi con cháu ngược đãi, hành hạ ông bà cha mẹ. 

Mọi thông tin phải được tiếp nhận đầy đủ và giải quyết kịp thời.

Bước 2: Kiểm tra, xác minh các tin tức về tội phạm

Cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác định dấu hiệu tội phạm từ các thông tin tiếp nhận. Thời hạn giải quyết thông tin là 20 ngày, có thể kéo dài tối đa 2 tháng đối với các trường hợp phức tạp.

Bước 3: Ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự

Sau khi đã tiến hành kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm đã xác định có dấu hiệu của tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền khởi tố trong phạm vi trách nhiệm của mình ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Nếu không có căn cứ, có thể quyết định không khởi tố hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ.

7. Luật sư tư vấn Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giỏi, nhiệt huyết và tận tâm, Luật A+ tự hào là đơn vị hàng đầu tư vấn và giải quyết các vấn đề ngược đãi người thân trong gia đình. Các dịch vụ tư vấn cụ thể bao gồm:

• Đánh giá sơ bộ vụ việc dựa trên quy định của Bộ luật Hình sự và tư vấn các quyền và nghĩa vụ của khách hàng trong vụ việc, làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm.
• Hướng dẫn khách hàng làm đơn tố cáo hành vi ngược đãi đến cơ quan chức năng. 
• Hỗ trợ thu thập và chuẩn bị bằng chứng để chứng minh hành vi phạm tội,
• Đại diện cho khách hàng trong suốt quá trình làm việc với các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, và Tòa án.
• Tư vấn về mức hình phạt áp dụng, các điều kiện để giảm nhẹ hình phạt, xin hưởng án treo cho bị can, bị cáo. 
• Tư vấn về thủ tục kháng cáo nếu khách hàng không đồng ý với bản án của tòa án.

Lý do chọn Luật A+:

Giỏi chuyên môn, nhiều kinh nghiệm

Đội ngũ luật sư của Luật A+ đều là các luật sư xuất sắc, nắm rõ các quy định pháp luật, hiểu cách vận hành của cơ quan tố tụng và cơ quan Đảng giám sát. Ngoài ra các luật sư A+ đã chinh chiến và dày dạn kinh nghiệm ở các vụ án hình sự.

Thấu hiểu

Luật sư A+ thấu hiểu nỗi sợ hãi và hoang mang của thân chủ khi đối diện với một tình huống có thể phải ở tù, có thể sẽ bị oan sai, mong muốn được hỗ trợ hết mức 24/7 từ chuyên môn đến sự an tâm tâm lý. Vì thế chúng tôi sẽ làm hết khả năng để đem lại sự an tâm và công bằng cho thân chủ, khách hàng.

Cam kết đến cùng

Hành trình giành được công bằng cho khách hàng có thể sẽ không thuận lợi và bằng phẳng. Hành trình đó có thể phải trải qua nhiều năm với nhiều cấp xét xử. Luật sư A+ cam kết sẽ đi cùng và bảo vệ khách hàng cho đến khi nào công lý, công bằng được thực hiện.

Ngược đãi hoặc hành hạ tinh thể xác, tinh thần của ông bà, cha mẹ, con cháu có thể bị phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng hoặc phạt từ 06 tháng đến 05 năm tù giam về Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ. Bạn đang là nạn nhân hoặc bị can, bị cáo trong vụ án ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, hãy liên hệ ngay luật sư A+ qua email: contact@apluslaw.vn hoặc qua sđt: 0899511010 để được hỗ trợ và tư vấn sớm nhất. 

Luật sư Nguyễn Duy Anh

Tôi là Luật sư Nguyễn Duy Anh

Email: anh@apluslaw.vn

Phone: 0939698142

Website: https://apluslaw.vn/nguyen-duy-anh.html

Số thẻ Luật sư: 10674/LS

1. Học vấn:

Cử nhân, Đại học Luật Tp.HCM, 2011.

Thạc sỹ Chính sách Công, Đại học Fulbright, 2021.

2. Kinh nghiệm làm việc:

Luật Trí Minh, văn phòng HCM từ 2011-2021:

• (2011-2013) _ chức vụ Chuyên viên tư vấn;
• (2013-2014) _ chức vụ Trưởng phòng doanh nghiệp;
• (2014-2021) _ chức vụ Phó Giám đốc.

Luật A+, văn phòng HCM từ 2021 – nay:

• (2021 – nay) _ chức vụ Giám đốc Luật A+