Người bệnh tâm thần giết người có phải đi tù không?

“Cứ bị tâm thần giết người thì đương nhiên là không phải đi tù” – đó là quan niệm mà mọi người thường nghĩ về những tên sát nhân bị tâm thần, nhưng liệu suy nghĩ có đúng trong thực tế? Cùng Luật A+ xem ngay bài viết “Người tâm thần giết người có đi tù không?” để hiểu rõ hơn về tội phạm này nhé!

1. Người tâm thần giết người có bị truy cứu trách nhiệm hình sự  không?

Pháp luật hình sự quy định việc xử lý hành vi giết người của người bị bệnh tâm thần dựa trên nguyên tắc có lỗi. Tùy thuộc vào mức độ kiểm soát hành vi và thời điểm phát bệnh, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phân chia thành hai trường hợp cụ thể.

1.1. Trường hợp người tâm thần được miễn trách nhiệm hình sự

Căn cứ theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015, một người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội (như giết người) sẽ được miễn trách nhiệm hình sự (không phải đi tù) nếu đáp ứng đồng thời hai điều kiện:

• Về mặt y học: Tại thời điểm thực hiện hành vi, họ đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất năng lực hành vi dân sự.
• Về mặt tâm lý: Căn bệnh đó đã làm mất hoàn toàn khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của họ.

Trong trường hợp này, pháp luật coi họ không có lỗi vì không thể nhận thức được tính chất nguy hiểm của hành vi mình làm, do đó họ không bị khép tội và không phải chịu hình phạt tù.

1.2. Trường hợp người tâm thần vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự

Có những trường hợp người bị bệnh tâm thần giết người vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự và phải đi tù giam:

• Tâm thần hạn chế năng lực: Nếu kết quả giám định cho thấy bị cáo chỉ bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi (vẫn nhận thức được giết người là sai nhưng do kích động bệnh lý nên không kiểm soát được triệt để) thì họ vẫn phải đi tù. Tuy nhiên, họ sẽ được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự tại Điểm q Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
• Phát bệnh sau khi gây án: Nếu tại thời điểm cầm dao giết người, hung thủ hoàn toàn tỉnh táo, nhưng sau khi gây án xong do hoảng sợ dẫn đến phát bệnh tâm thần, họ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội giết người (Điều 123) chứ không được miễn trừ.

2. Quy trình áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thay thế hình phạt tù

2.2. Việc xử lý sau khi người phạm tội đã khỏi bệnh tâm thần

Đối với đối tượng phát bệnh sau khi gây án, thời gian điều trị tại bệnh viện tâm thần chỉ là giai đoạn tạm đình chỉ vụ án. Ngay sau khi cơ sở y tế xác định họ đã khỏi bệnh, Cơ quan điều tra sẽ phục hồi điều tra, Tòa án tiếp tục mở phiên tòa xét xử và tuyên hình phạt tù giam như bình thường. Họ vẫn phải trả giá cho hành vi giết người lúc tỉnh táo của mình.

3. Quy trình giám định pháp y tâm thần đối với hung thủ giết người

Kết luận về trạng thái tâm thần của một nghi phạm không thể dựa trên những biểu hiện cảm tính bên ngoài hay các sổ khám bệnh thông thường. Để bảo đảm tính chính xác tối đa, cơ quan tiến hành tố tụng phải thực hiện quy trình kiểm tra y khoa chuyên sâu nhằm bóc tách toàn diện giữa bệnh lý thực tế và các chiêu trò gian dối.

3.1. Cơ quan nào có thẩm quyền thực hiện giám định pháp y tâm thần?

Bệnh án của các bệnh viện thông thường không được coi là chứng cứ hợp pháp để miễn tội. Khi có nghi ngờ về năng lực hành vi của hung thủ, Cơ quan điều tra bắt buộc phải trưng cầu giám định tại các cơ quan chuyên trách tư pháp, tiêu biểu như Viện Pháp y tâm thần Trung ương. Kết luận của Hội đồng giám định pháp y tại đây mới có giá trị pháp lý cao nhất để Tòa án làm căn cứ định tội hoặc miễn trách nhiệm hình sự.

3.2. Hành vi giả đóng điên hoặc làm giả bệnh án tâm thần bị xử lý ra sao?

Nhiều tội phạm tinh vi cố tình lừa dối bằng việc giả vờ mắc bệnh tâm thần, ngơ ngác không trả lời, hoặc gia đình tìm cách đút lót để làm giả hồ sơ bệnh án tâm thần hòng trốn tội. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp y có quy trình theo dõi lâm sàng bí mật và nghiêm ngặt (biệt giam theo dõi hành vi, đo sóng não, phản xạ tâm lý đột xuất) để lật tẩy chiêu trò này.

Nếu phát hiện hành vi làm giả hồ sơ, kẻ giả điên vẫn phải ra tòa đền tội giết người, đồng thời những người tham gia làm giả bệnh án sẽ bị khởi tố hình sự về tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” (Điều 341) hoặc tội “Cung cấp tài liệu sai sự thật” (Điều 382).

4. Gia đình của người mắc bệnh tâm thần giết người phải bồi thường cho nạn nhân như thế nào?

Dù người bệnh tâm thần có thể được miễn trách nhiệm hình sự (miễn đi tù), nhưng về mặt trách nhiệm dân sự, thiệt hại gây ra đối với tính mạng của nạn nhân bắt buộc phải được bồi thường.

4.1. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về tính mạng theo Bộ luật Dân sự

Căn cứ theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, các khoản chi phí bắt buộc phải bồi thường cho gia đình nạn nhân bị giết bao gồm:

• Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng hạn chế tử vong trước khi chết (nếu có).
• Chi phí hợp lý cho việc mai táng, chôn cất (theo phong tục địa phương).
• Tiền cấp dưỡng cho những người mà nạn nhân đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng (con chưa thành niên, cha mẹ già yếu không có khả năng lao động).
• Tiền bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của nạn nhân (mức tối đa do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở).

4.2. Xác định người chịu trách nhiệm chi trả tiền bồi thường

Căn cứ vào Khoản 3 Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015, trách nhiệm tài chính được phân định như sau:

• Trích tài sản riêng của người bệnh: Tiền bồi thường trước hết sẽ được trích từ tài sản riêng của người bị bệnh tâm thần (nếu họ có khối tài sản riêng do thừa kế, tặng cho…).
• Trách nhiệm của người giám hộ (Gia đình): Nếu người bệnh không có tài sản hoặc tài sản không đủ, thì người giám hộ trực tiếp (bố mẹ, vợ/chồng hoặc người thân được pháp luật chỉ định) bắt buộc phải đứng ra bồi thường bằng tài sản của chính mình. Người giám hộ chỉ được miễn bồi thường nếu chứng minh được mình hoàn toàn không có lỗi trong khâu quản lý, cách ly người bệnh.

5. Luật sư tư vấn Hình sự

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giỏi, nhiệt huyết và tận tâm, Luật A+ tự hào là đơn vị hàng đầu tư vấn và giải quyết các vấn đề hình sự bao gồm các dịch vụ sau:

• Đánh giá các vấn đề pháp lý liên quan đến hình sự;
• Tư vấn thu thập và chuẩn bị chứng cứ;
• Soạn thảo hồ sơ khởi kiện trong trường hợp khởi kiện;
• Luật sư bảo vệ tại tòa án.

Lý do chọn Luật A+:

Giỏi chuyên môn, nhiều kinh nghiệm

Đội ngũ luật sư của Luật A+ đều là các luật sư xuất sắc, nắm rõ các quy định pháp luật, hiểu cách vận hành của cơ quan tố tụng và cơ quan Đảng giám sát. Ngoài ra các luật sư A+ đã chinh chiến và dày dạn kinh nghiệm ở các vụ án hình sự.

Thấu hiểu

Luật sư A+ thấu hiểu nỗi sợ hãi và hoang mang của thân chủ khi đối diện với một tình huống có thể phải ở tù, có thể sẽ bị oan sai, mong muốn được hỗ trợ hết mức 24/7 từ chuyên môn đến sự an tâm tâm lý. Vì thế chúng tôi sẽ làm hết khả năng để đem lại sự an tâm và công bằng cho thân chủ, khách hàng.

Cam kết đến cùng

Hành trình giành được công bằng cho khách hàng có thể sẽ không thuận lợi và bằng phẳng. Hành trình đó có thể phải trải qua nhiều năm với nhiều cấp xét xử. Luật sư A+ cam kết sẽ đi cùng và bảo vệ khách hàng cho đến khi nào công lý, công bằng được thực hiện.

6. Giải đáp thắc mắc thường gặp về hành vi của người tâm thần (FAQ)

6.1. Từng có tiền sử bị bệnh tâm thần nhưng lúc giết người đang tỉnh táo thì có đi tù không?

Bắt buộc phải đi tù. Pháp luật chỉ căn cứ vào trạng thái thần kinh tại chính xác thời điểm gây án. Nếu tiền sử bị bệnh nhưng lúc cầm dao tước đoạt mạng sống người khác họ đang ở trạng thái tỉnh táo, nhận thức được hành vi, thì họ vẫn bị xử lý hình sự về Tội giết người (Điều 123) với khung hình phạt cao nhất là Tử hình.

6.2. Người say rượu, ngáo đá dẫn đến mất nhận thức rồi giết người có được miễn tội như người tâm thần không?

Tuyệt đối KHÔNG. Điều 13 Bộ luật Hình sự quy định rất rõ: Người phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác (như ma túy đá, thuốc lắc) vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự như người bình thường. Pháp luật không coi ngáo đá là bệnh tâm thần vì trạng thái này do lỗi chủ động của họ tự đưa chất kích thích vào cơ thể.

6.3. Thời gian bắt buộc chữa bệnh tâm thần có được trừ vào thời gian đi tù sau này không?

Có. Theo quy định tại Khoản 2 Điều 49 Bộ luật Hình sự, đối với trường hợp phát bệnh sau khi gây án, thời gian người phạm tội bắt buộc phải điều trị tại cơ sở chữa bệnh tâm thần chuyên khoa sẽ được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù giam sau này (theo nguyên tắc 01 ngày chữa bệnh bằng 01 ngày tù).

6.4. Người tâm thần đi lang thang gây rối, đập phá tài sản của hàng xóm thì báo cho ai?

Bạn cần lập tức thông báo và gửi đơn trình báo cho Công an xã/phường hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú. Cơ quan chức năng sẽ có trách nhiệm phối hợp cùng gia đình đối tượng tiến hành cưỡng chế, đưa người bệnh vào các trung tâm bảo trợ xã hội hoặc cơ sở y tế tâm thần để cách ly, tránh gây nguy hiểm cho cộng đồng.

6.5. Có thể tự mua hồ sơ bệnh án tâm thần trên mạng để nộp cho công an không?

Tuyệt đối không và hành vi này cực kỳ nguy hiểm. Việc mua bán, sử dụng bệnh án tâm thần giả trên mạng không thể qua mắt được hội đồng giám định pháp y tâm thần tư pháp của Bộ Y tế. Không những không giúp trốn tội, hành vi này còn khiến người nộp hồ sơ bị khởi tố thêm tội “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức” theo Điều 341 Bộ luật Hình sự.

Việc người tâm thần giết người có đi tù không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả giám định năng lực nhận thức tại thời điểm gây án, khi mà trong một số trường hợp nhất định họ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Bên cạnh chế tài của pháp luật, vấn đề bồi thường thiệt hại sẽ do gia đình hoặc người giám hộ chịu trách nhiệm chi trả cho nạn nhân bằng tài sản của mình hoặc của chính người bệnh. Nếu cần tháo gỡ các khúc mắc pháp lý liên quan, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay luật sư A+ qua hotline 0899.511.010 hoặc email: contact@apluslaw.vn để được hỗ trợ và tư vấn kịp thời.