Home » Hình sự » Mức hình phạt đối với hành vi hiếp dâm người dưới 18 tuổi?

Nội dung

Luật sư LS. Nguyễn Duy Anh

Ngày đăng 24/04/2024

Ngày cập nhật 30/06/2026

Mức hình phạt đối với hành vi hiếp dâm người dưới 18 tuổi?

Hành vi hiếp dâm không chỉ gây tổn hại về thân thể, sức khỏe mà còn gây ra những ảnh hưởng tâm lý nặng nề đối với nạn nhân, đặc biệt là người dưới 18 tuổi. Hiếp dâm người dưới 18 tuổi, thủ phạm có thể phải đối mặt với án phạt tù, chung thân hoặc cao nhất là án tử theo Điều 141 hoặc Điều 142 Bộ luật Hình sự. Sau đây, mời bạn đọc cùng Luật A+ tìm hiểu chi tiết về hình phạt đối với loại tội phạm này nhé!

1. Quy định về Hiếp dâm người dưới 18 tuổi

1.1. Bản chất pháp lý và dấu hiệu cấu thành tội phạm

Căn cứ theo tinh thần của Bộ luật Hình sự, hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.

Khi đối tượng hướng đến là người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên), hành vi này không chỉ xâm phạm đến quyền tự quyết tinh thần, sức khỏe của cá nhân mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bình thường về tâm sinh lý của trẻ em.

hiếp dâm người dưới 18 tuổi 01 — Hiếp dâm người dưới 18 tuổi có thể bị truy cứu hình sự về Tội hiếp dâm hoặc Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

1.2. Xác định độ tuổi của nạn nhân

Trong các vụ án hiếp dâm người dưới 18 tuổi, việc xác định chính xác tuổi của nạn nhân tại thời điểm xảy ra hành vi xâm hại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vì đây là căn cứ trực tiếp để xác định tội danh và khung hình phạt áp dụng.

Khi tài liệu, chứng cứ về độ tuổi của nạn nhân có sự mâu thuẫn hoặc không đầy đủ, cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng các biện pháp hợp pháp để thu thập, kiểm tra và đánh giá toàn diện các chứng cứ có liên quan như giấy khai sinh, căn cước công dân, sổ hộ khẩu, hồ sơ học tập, hồ sơ y tế và các tài liệu hợp pháp khác. Trường hợp không thể xác định chính xác ngày, tháng, năm sinh thì việc xác định tuổi phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật tố tụng hình sự, bảo đảm tính khách quan, chính xác và phù hợp với nguyên tắc giải quyết vụ án hình sự.

2. Phân hóa khung hình phạt tội hiếp dâm người dưới 18 tuổi theo độ tuổi nạn nhân

Pháp luật hình sự Việt Nam phân hóa rất rạch ròi hành vi này thành hai tội danh độc lập dựa trên độ tuổi của người bị hại:

2.1. Trường hợp 1: Nạn nhân từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (Điều 141 BLHS)

Người nào thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì sẽ bị truy cứu hình sự theo Khoản 2, 3 và 4 Điều 141 Bộ luật Hình sự như sau:

Khung hình phạt	Hành vi phạm tội
Khung 1: phạt tù từ 05 năm đến 10 năm (Khoản 4)	Phạm tội đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (không bao gồm các hành vi quy định tại Khung 2, Khung 3).
Khung 2: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm (Khoản 2)	Phạm tội đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi mà thuộc một trong các trường hợp sau đây: – Có tổ chức; – Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh; – Nhiều người hiếp một người; – Phạm tội 02 lần trở lên; – Đối với 02 người trở lên; – Có tính chất loạn luân; – Làm nạn nhân có thai; – Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; – Tái phạm nguy hiểm.
Khung 3: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân (Khoản 3)	Phạm tội đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi mà thuộc một trong các trường hợp sau đây:– Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;– Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội;– Làm nạn nhân chết hoặc tự sát.
Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

2.2. Trường hợp 2: Nạn nhân dưới 16 tuổi – Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 BLHS)

Người nào thực hiện một trong các hành vi hiếp dâm trẻ em (người dưới 16 tuổi) dưới đây thì sẽ phải chịu xử lý hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo các khung hình phạt quy định tại Điều 142 Bộ luật Hình sự như sau:

Khung hình phạt	Hành vi phạm tội
Khung 1: phạt tù từ 07 tháng đến 15 năm.	– Dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ; – Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi.
Khung 2: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm.	Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây: – Có tính chất loạn luân; – Làm nạn nhân có thai; – Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; – Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh; – Phạm tội 02 lần trở lên; – Đối với 02 người trở lên; – Tái phạm nguy hiểm.
Khung 3: phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.	Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây: – Có tổ chức; – Nhiều người hiếp một người; – Đối với người dưới 10 tuổi; – Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; – Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội; – Làm nạn nhân chết hoặc tự sát.
Hình phạt bổ sung: người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

hiếp dâm người dưới 18 tuổi 02 — Người phạm tội hiếp dâm người dưới 18 tuổi có thể phải đối mặt với án phạt tù 20 năm, tử hình hoặc chung thân.

3. Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội hiếp dâm

Khi người thực hiện hành vi hiếp dâm là người chưa thành niên (dưới 18 tuổi), chính sách hình sự của Việt Nam có sự phân hóa đặc biệt nhân đạo. Pháp luật không đặt nặng mục tiêu trừng trị, mà ưu tiên hàng đầu việc giáo dục, sửa chữa sai lầm để họ có cơ hội làm lại cuộc đời.

3.1. Các đặc quyền nhân đạo khi lượng hình

Theo quy định tại Khoản 5, 6, 7 Điều 91 Bộ luật Hình sự thì nguyên tắc xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội như sau:

Không áp dụng án tử hình hoặc chung thân: Pháp luật nghiêm cấm áp dụng án tù chung thân hoặc tử hình đối với người phạm tội dưới 18 tuổi, bất kể hành vi hiếp dâm đó có gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đến đâu (như làm nạn nhân tử vong hoặc tự sát).
Áp dụng hình phạt tù có thười hạn: Hình phạt tù có thời hạn chỉ là giải pháp cuối cùng khi các biện pháp giáo dục khác không có tác dụng. Khi phạt tù, mức án bắt buộc phải nhẹ hơn mức án áp dụng cho người trưởng thành và áp dụng thời hạn thích hợp ngắn nhất.
Không áp dụng hình phạt bổ sung: Người dưới 18 tuổi phạm tội sẽ không bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ hay cấm hành nghề.
Xóa bỏ vết tích tái phạm: Bản án đã tuyên đối với người chưa đủ 16 tuổi phạm tội hiếp dâm sẽ không được tính làm căn cứ để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm nếu họ lỡ phạm tội khác khi đã lớn.

3.2. Hình phạt tù có thời hạn cao nhất được áp dụng

Để bảo vệ người chưa thành niên, pháp luật quy định một hình phạt tối đa mà Tòa án được phép tuyên dựa theo độ tuổi của người phạm tội, cụ thể như sau:

Độ tuổi khi phạm tội	Nếu khung hình phạt của điều luật là Chung thân / Tử hình	Nếu khung hình phạt của điều luật là Tù có thời hạn
Từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi	Mức án tối đa không quá 18 năm tù.	Mức án tối đa không quá 3/4 (ba phần tư) mức phạt cao nhất của khung đó.
Từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi	Mức án tối đa không quá 12 năm tù.	Mức án tối đa không quá 1/2 (một phần hai) mức phạt cao nhất của khung đó.

hiếp dâm người dưới 18 tuổi 04 — Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hiếp dâm.

4. Quy định về mức bồi thường thiệt hại cho nạn nhân bị hiếp dâm

Theo nguyên tắc về bồi thường thiệt hại quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, “Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời”. Trường hợp người phạm tội hiếp dâm trẻ em thì phải bồi thường các tổn thất về cả sức khỏe và danh dự, nhân phẩm cho nạn nhân theo quy định cụ thể tại các Điều 590, 592 Bộ luật Dân sự 2015:

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm các khoản sau:

Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;
Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;
Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại;
Thiệt hại khác do luật quy định.

Bên cạnh đó, người gây thiệt hại phải bồi thường thêm một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà nạn nhân phải gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm bao gồm các khoản sau:

Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại;
Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút;
Thiệt hại khác do luật quy định.

Ngoài ra, phải bồi thường thêm một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà nạn nhân gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

hiếp dâm người dưới 18 tuổi 03 — Trường hợp bị hại, người nhà bị hại trong vụ án hiếp dâm rút đơn yêu cầu khởi tố thì người phạm tội sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nữa.

5. Luật sư tư vấn Hình sự giải quyết “Tội hiếp dâm”

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giỏi, nhiệt huyết và tận tâm, Luật A+ tự hào là đơn vị hàng đầu tư vấn và giải quyết các vấn đề hình sự bao gồm các dịch vụ sau:

Đánh giá các vấn đề pháp lý liên quan đến hình sự;
Tư vấn thu thập và chuẩn bị chứng cứ;
Soạn thảo hồ sơ khởi kiện trong trường hợp khởi kiện;
Luật sư bảo vệ tại tòa án.

Lý do chọn Luật A+:

Giỏi chuyên môn, nhiều kinh nghiệm

Đội ngũ luật sư của Luật A+ đều là các luật sư xuất sắc, nắm rõ các quy định pháp luật, hiểu cách vận hành của cơ quan tố tụng và cơ quan Đảng giám sát. Ngoài ra các luật sư A+ đã chinh chiến và dày dạn kinh nghiệm ở các vụ án hình sự.

Thấu hiểu

Luật sư A+ thấu hiểu nỗi sợ hãi và hoang mang của thân chủ khi đối diện với một tình huống có thể phải ở tù, có thể sẽ bị oan sai, mong muốn được hỗ trợ hết mức 24/7 từ chuyên môn đến sự an tâm tâm lý. Vì thế chúng tôi sẽ làm hết khả năng để đem lại sự an tâm và công bằng cho thân chủ, khách hàng.

Cam kết đến cùng

Hành trình giành được công bằng cho khách hàng có thể sẽ không thuận lợi và bằng phẳng. Hành trình đó có thể phải trải qua nhiều năm với nhiều cấp xét xử. Luật sư A+ cam kết sẽ đi cùng và bảo vệ khách hàng cho đến khi nào công lý, công bằng được thực hiện.

6. Các câu hỏi thường gặp về tội hiếp dâm người dưới 18 tuổi (FAQ)

Nhằm làm rõ hơn những góc khuất pháp lý và các tình huống tranh chấp thực tế về tội hiếp dâm người dưới 18 tuổi, hãy cùng Luật A+ giải đáp 5 câu hỏi thường gặp nhất ngay sau đây:

6.1. Không biết nạn nhân là người dưới 18 tuổi thì có được giảm nhẹ tội không?

Không. Pháp luật quy định người phạm tội phải có nghĩa vụ tự nhận thức và chịu rủi ro về hành vi của mình. Việc bị cáo đưa ra lý do không biết nạn nhân dưới 18 tuổi không phải là căn cứ để loại trừ trách nhiệm hình sự, cũng không phải là tình tiết giảm nhẹ quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự.

6.2. Bị hại rút đơn thì người phạm tội hiếp dâm người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có bị xử lý không?

Có, vẫn bị xử lý bình thường. Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng Hình sự, Tội hiếp dâm người dưới 18 tuổi không thuộc danh mục các tội danh khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Do đó, một khi cơ quan công an đã tiếp nhận thông tin và xác định có dấu hiệu tội phạm, vụ án bắt buộc phải được khởi tố, điều tra và xét xử mà không phụ thuộc vào việc nạn nhân hay gia đình có rút đơn tố cáo hay không.

6.3. Hai người dưới 18 tuổi tự nguyện quan hệ tình dục với nhau thì người nam có phạm tội không?

Tình huống này cần phân hóa theo độ tuổi của bạn nữ:

Nếu bạn nữ từ đủ 16 tuổi trở lên và hoàn toàn tự nguyện, bạn nam sẽ không phạm tội.
Nếu bạn nữ dưới 16 tuổi, dù bạn nữ có hoàn toàn tự nguyện thì hành vi của bạn nam vẫn cấu thành tội phạm. Tùy thuộc vào độ tuổi cụ thể của bạn nam mà có thể bị truy cứu về Tội giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (Điều 145) hoặc Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142).

6.4. Bố mẹ biết con hiếp dâm người dưới 18 tuổi nhưng che giấu thì có phạm tội không?

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự, người che giấu là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi che giấu tội phạm (theo Điều 389), trừ trường hợp che giấu các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng khác được quy định cụ thể tại điều luật.

6.5. Nạn nhân bị hiếp dâm dẫn đến mang thai thì người phạm tội có bị tăng nặng hình phạt không?

Có. Nếu nạn nhân bị hiếp dâm dẫn đến mang thai, đây là tình tiết định khung tăng nặng được quy định cụ thể tại Điểm d Khoản 2 Điều 141 (đối với nạn nhân từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, mức phạt từ 07 – 15 năm tù) và Điểm b Khoản 2 Điều 142 (đối với nạn nhân dưới 16 tuổi, mức phạt từ 12 – 20 năm tù).

Như vậy, nếu có hành vi hiếp dâm người dưới 18 tuổi, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội hiếp dâm (Điều 141 Bộ luật Hình sự) hoặc Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 Bộ luật Hình sự). Tùy vào hành vi và mức độ phạm tội mà người phạm tội sẽ chịu phạt tù theo các khung hình phạt khác nhau. Nếu còn có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề này, quý khách hàng vui lòng liên hệ luật sư A+ qua email: contact@apluslaw.vn hoặc qua sđt: 0899511010 để được hỗ trợ và tư vấn.

Công Ty Luật TNHH A+ là phòng pháp chế của doanh nghiệp, đưa giải pháp và tư vấn kịp thời, toàn diện các lĩnh vực, mang lại hiệu quả, an toàn pháp lý cho doanh nghiệp.

Địa chỉ: Phòng D39, tòa nhà Fosco, 40 Bà Huyện Thanh Quan, phường Xuân Hòa, TP.HCM, Việt Nam
Điện thoại: 0899 51 1010
Email: contact@apluslaw.vn
Website: https://apluslaw.vn/