Home » Tư vấn doanh nghiệp » Doanh nghiệp FDI báo lỗ: Câu chuyện chuyển giá và thất thu thuế

Nội dung

Ngày đăng 24/10/2025

Doanh nghiệp FDI báo lỗ: Câu chuyện chuyển giá và thất thu thuế

Những bản báo cáo “lỗ triền miên” của doanh nghiệp FDI không còn là chuyện hiếm, nhưng ẩn sau đó là câu chuyện chuyển giá tinh vi, gây thất thu lớn cho ngân sách Nhà nước. Trước thực trạng này, Luật A+ sẽ đến góc nhìn pháp lý chuyên sâu, giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý chủ động nhận diện, phòng ngừa và xử lý hành vi chuyển giá hiệu quả.

1. Nghịch lý thu hút vốn và thực trạng doanh nghiệp FDI báo lỗ

1.1. Bối cảnh thu hút FDI

Tính đến năm 2024, Việt Nam đã có những bước tiến mạnh mẽ trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Theo báo cáo cáo của Bộ Tài chính, tổng vốn FDI đăng ký đạt 38,23 tỷ USD và vốn giải ngân đạt 25,35 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia đang phát triển thu hút nhiều vốn FDI nhất thế giới.

Con số này cho thấy tốc độ tăng trưởng giải ngân ổn định và niềm tin dài hạn của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường kinh doanh Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để khẳng định Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn toàn cầu, nhờ chính sách mở cửa, khung pháp lý rõ ràng và vị trí địa chiến lược thuận lợi.

*Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn toàn cầu, nhờ chính sách mở cửa, khung pháp lý rõ ràng và vị trí địa chiến lược thuận lợi*

1.2. Định nghĩa pháp lý và hệ quả của “Lỗ lũy kế”

“Lỗ lũy kế” là thuật ngữ kế toán – tài chính được sử dụng phổ biến trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI. Mặc dù chưa có một định nghĩa riêng biệt trong một điều luật cụ thể, nhưng về bản chất, lỗ lũy kế là sự suy giảm giá trị tài sản của doanh nghiệp khi giá trị sổ sách cao hơn giá trị có thể thu hồi; được xác định bằng cách cộng dồn các khoản lỗ của các năm trước và chuyển sang kỳ kế toán tiếp theo.

Trên thực tế, lỗ lũy kế ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phân phối lợi nhuận và cơ cấu tài chính của doanh nghiệp bởi:

Doanh nghiệp chỉ được phân phối lợi nhuận sau thuế khi đã bù đắp toàn bộ số lỗ của các năm trước còn tồn tại.
Lỗ lũy kế lớn kéo dài sẽ làm giảm vốn chủ sở hữu, ảnh hưởng đến hệ số an toàn tài chính và có thể dẫn đến nguy cơ bị kiểm soát đặc biệt hoặc yêu cầu tái cơ cấu vốn.
Về thuế, doanh nghiệp được phép chuyển lỗ theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, giúp giảm nghĩa vụ thuế trong các kỳ sau, nhưng phải tuân thủ thời hạn và điều kiện chuyển lỗ.

Căn cứ khoản 2 Điều 9 Thông tư 78/2014/TT-BTC quy định về xác định lỗ và chuyển lỗ như sau:

“2. Doanh nghiệp sau khi quyết toán thuế mà bị lỗ thì chuyển toàn bộ và liên tục số lỗ vào thu nhập (thu nhập chịu thuế đã trừ thu nhập miễn thuế) của những năm tiếp theo. Thời gian chuyển lỗ tính liên tục không quá 5 năm, kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.
Doanh nghiệp tạm thời chuyển lỗ vào thu nhập của các quý của năm sau khi lập tờ khai tạm nộp quý và chuyển chính thức vào năm sau khi lập tờ khai quyết toán thuế năm…”

Trong bối cảnh doanh nghiệp FDI báo lỗ thì lỗ lũy kế còn là chỉ dấu quan trọng để cơ quan thuế rà soát các hành vi chuyển giá, vốn mỏng hoặc gian lận thuế.

Như vậy, việc quản lý và ghi nhận chính xác lỗ lũy kế không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với phân phối lợi nhuận, cấu trúc vốn và kế hoạch tái đầu tư của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao và có phương án xử lý phù hợp để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính và nghĩa vụ thuế.

1.3. Nghịch lý doanh nghiệp FDI báo lỗ

Bên cạnh bức tranh tăng trưởng tích cực, khu vực FDI đang bộc lộ mâu thuẫn rõ rệt giữa quy mô vốn đầu tư ngày càng lớn và tỷ lệ doanh nghiệp báo lỗ cao kéo dài. Tính đến hết năm 2023, có tới 18.140 doanh nghiệp FDI báo lỗ lũy kế, chiếm gần 63% trong tổng số 28.918 doanh nghiệp được khảo sát. Nói cách khác, cứ 2 doanh nghiệp FDI thì có 1 doanh nghiệp báo lỗ, trong khi số doanh nghiệp mở rộng quy mô đầu tư vẫn tiếp tục tăng. Thực tế này cho thấy hiệu quả đầu tư chưa tương xứng với quy mô, đặt ra nghi vấn về tính minh bạch trong hoạt động tài chính của nhiều doanh nghiệp FDI.

Sự trái chiều này không chỉ phản ánh bất cập trong quản trị nội bộ của doanh nghiệp FDI mà còn đặt ra đặt ra yêu cầu cần có cơ chế kiểm soát và đánh giá hiệu quả đầu tư thực chất, bảo đảm môi trường đầu tư lành mạnh, nguồn thu ngân sách quốc gia; đặc biệt trong bối cảnh các hiện tượng chuyển giá, vốn mỏng (thin capitalization), tối ưu thuế và việc doanh nghiệp FDI báo lỗ “kỹ thuật” đang diễn ra ngày càng tinh vi.

2. Phân tích thực trạng doanh nghiệp FDI báo lỗ giai đoạn 2024 – 2025

2.1. Quy mô thua lỗ và số liệu thống kê

Tính đến sáu tháng đầu năm 2025, vốn đầu tư nước ngoài đăng ký không chỉ tăng trưởng mạnh mẽ mà vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện cũng đạt mức cao nhất trong vòng 5 năm qua, khẳng định Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn và tin cậy của các nhà đầu tư quốc tế.

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến ngày 30/6/2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 21,52 tỷ USD, tăng mạnh 32,6% so với cùng kỳ năm trước. Vốn FDI thực hiện cũng ghi nhận kết quả tích cực, ước đạt 11,72 tỷ USD, tăng 8,1% và là con số cao nhất của sáu tháng đầu năm trong giai đoạn 2021-2025.

Tuy nhiên, theo báo cáo thống kê gần nhất thì bình quân cứ 2 doanh nghiệp FDI thì có 1 doanh nghiệp báo lỗ, song nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục mở rộng quy mô đầu tư, làm gia tăng quy mô vốn bị âm lũy kế.

Bên cạnh đó, số doanh nghiệp FDI lỗ lũy kế được ghi nhận là hơn 18.100 doanh nghiệp, tăng 15%. Tổng số tiền thua lỗ của các doanh nghiệp FDI theo đó vào khoảng 217.400 tỉ đồng, tăng 32%. Số tiền lỗ lũy kế trong năm của các doanh nghiệp FDI lên tới hơn 908.200 tỉ đồng, tăng 20%. Đáng lưu ý, số doanh nghiệp FDI báo lỗ mất vốn chủ sở hữu trong năm tài chính cũng tăng mạnh lên 5.091 doanh nghiệp.

Việc báo lỗ lũy kế nhưng vẫn mở rộng đầu tư có thể là dấu hiệu của hiện tượng chuyển giá, gây thất thu ngân sách nhà nước và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

2.2. Hậu quả thực tế đối với Ngân sách và Nền kinh tế

Có thể thấy, tình trạng các khu vực doanh nghiệp FDI báo lỗ kéo dài sẽ không chỉ dừng lại ở những con số thống kê, mà còn để lại tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước và nền kinh tế.

Khi doanh nghiệp liên tục báo lỗ, họ không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), dẫn đến thất thu ngân sách trong thời gian dài. Trong khi đó, khu vực FDI vốn được kỳ vọng sẽ đóng góp nguồn thu lớn, chuyển giao công nghệ và tạo ra giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế trong nước.

Thêm vào đó, theo quy định tại điểm a, khoản 2, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 nêu rõ:

“1. Người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có thu nhập chịu thuế theo quy định của Luật này (sau đây gọi là doanh nghiệp), bao gồm:
a) Doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam;
b) Doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật nước ngoài (sau đây gọi là doanh nghiệp nước ngoài) có cơ sở thường trú hoặc không có cơ sở thường trú tại Việt Nam;…”

Như vậy, các doanh nghiệp FDI cũng có nghĩa vụ xác định và kê khai đúng thu nhập chịu thuế, nộp thuế TNDN theo quy định. Tuy nhiên, khi có tới gần 63% doanh nghiệp FDI báo lỗ lũy kế, phần lớn các doanh nghiệp này không thực hiện nghĩa vụ thuế TNDN, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu nội địa của ngân sách. Bên cạnh đó, việc thua lỗ kéo dài nhưng vẫn mở rộng đầu tư có thể là dấu hiệu của hành vi chuyển giá, làm suy giảm khả năng thu thuế thực tế của Nhà nước.

Hệ quả là, nguồn lực ngân sách bị thất thoát, trong khi giá trị gia tăng thực sự tạo ra tại Việt Nam lại không tương xứng với quy mô đầu tư. Điều này làm giảm hiệu quả chính sách ưu đãi thuế, gây mất công bằng với doanh nghiệp trong nước, đồng thời ảnh hưởng đến định hướng phát triển bền vững của nền kinh tế. Vì vậy, việc kiểm soát tình trạng lỗ lũy kế trong khu vực FDI là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và ổn định tài chính quốc gia.

3. Nguyên nhân doanh nghiệp FDI báo lỗ

3.1. Nguyên nhân khách quan

Trong giai đoạn đầu hoạt động, việc doanh nghiệp FDI báo lỗ là hiện tượng khá phổ biến do đặc thù vận hành. Nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với:

Chi phí đầu tư ban đầu lớn và chu kỳ khấu hao dài, dẫn đến tình trạng báo lỗ tạm thời là điều có thể xảy ra.
Ngoài ra, biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu và chi phí logistics tăng cao cũng khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp.
Trong môi trường kinh doanh mở và cạnh tranh khốc liệt, không ít doanh nghiệp buộc phải định giá thấp sản phẩm nhằm nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường, kéo theo lợi nhuận sụt giảm.

Đây là những yếu tố mang tính khách quan, phản ánh quy luật thanh lọc và đào thải tự nhiên của nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, nếu kéo dài bất thường, cần xem xét sâu hơn.

*Trong giai đoạn đầu hoạt động, việc doanh nghiệp FDI báo lỗ là hiện tượng khá phổ biến do đặc thù vận hành*

3.2. Nguyên nhân tiềm ẩn rủi ro pháp lý

Bên cạnh nguyên nhân khách quan, một số doanh nghiệp FDI lợi dụng kẽ hở pháp lý để chuyển giá, né thuế, gây thất thu ngân sách nhà nước. Theo phân tích của các chuyên gia, nhiều doanh nghiệp liên tục báo lỗ nhưng vẫn mở rộng sản xuất là dấu hiệu ngược quy luật thị trường, khả năng cao là “lỗ giả, lãi thật” thông qua hành vi chuyển giá. Các hình thức phổ biến gồm:

Thao túng giá nguyên vật liệu đầu vào hoặc sản phẩm đầu ra trong giao dịch với công ty mẹ hoặc công ty liên kết ở nước ngoài.
Cơ chế vốn mỏng (thin capitalization) khi sử dụng các khoản vay từ công ty mẹ với chi phí lãi vay cao vượt mức thông thường, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.
Phân bổ chi phí quản lý, phí bản quyền hoặc phí dịch vụ nội bộ không hợp lý, làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam.

Thực tế, cơ quan thuế đã từng phát hiện và xử lý các vụ chuyển giá của những tập đoàn lớn như Adidas Việt Nam, Coca-Cola Vietnam, Pepsi Vietnam, Keangnam Vina, cho thấy đây là hành vi có hệ thống và khó kiểm soát nếu thiếu cơ chế quản lý chặt chẽ.

3.3. Hệ lụy pháp lý khi báo lỗ kéo dài

Tình trạng báo lỗ kéo dài bất thường sẽ khiến doanh nghiệp bị đưa vào danh sách theo dõi rủi ro, tăng khả năng bị thanh tra, kiểm tra thuế chuyên sâu. Nếu không xử lý sớm sẽ gây méo mó cạnh tranh, làm thất thu ngân sách và mất cân đối nền kinh tế. Vì vậy, ngay từ khâu phê duyệt dự án FDI, cơ quan quản lý cần yêu cầu doanh nghiệp minh bạch cơ chế giá và kế hoạch lợi nhuận – thuế, nhằm đánh giá chính xác nguồn thu tương lai. Đây là biện pháp quan trọng để bảo đảm môi trường đầu tư công bằng, minh bạch.

Tóm lại, báo lỗ của doanh nghiệp FDI có thể xuất phát từ yếu tố khách quan nhưng cũng tiềm ẩn hành vi chuyển giá. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và kiểm soát chặt chẽ là chìa khóa bảo vệ nguồn thu ngân sách và tạo lập sân chơi bình đẳng.

4. Ba lĩnh vực tập trung doanh nghiệp FDI lỗ lũy kế nặng và mở rộng quy mô

Mặc dù lợi nhuận toàn khối FDI có xu hướng giảm, nhiều doanh nghiệp vẫn báo lỗ liên tục trong khi mở rộng quy mô đầu tư. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, hiện tượng này tập trung chủ yếu ở ba lĩnh vực lớn như:

4.1. Công nghiệp chế biến, chế tạo

Đây là lĩnh vực có tỷ trọng đóng góp lợi nhuận trước thuế lớn nhất trong khối FDI, chiếm tới 81,3% (tương đương 334.744 tỷ đồng), vượt xa các ngành còn lại như tài chính – ngân hàng (5,2%), khoa học – công nghệ (2,9%) hay bất động sản (2,2%).

Đặc điểm của ngành này là nhập khẩu linh kiện để gia công, lắp ráp, dẫn tới giá trị gia tăng thấp, dễ phát sinh hiện tượng khai báo giá đầu vào cao nhằm giảm lợi nhuận tính thuế.

Đồng thời, đây cũng là lĩnh vực đóng góp ngân sách lớn nhất trong khối FDI, với 124.528 tỷ đồng, chiếm 64,4% tổng thu toàn khối, song lại có nhiều doanh nghiệp báo lỗ kéo dài nhưng vẫn mở rộng quy mô đầu tư.

Thực trạng này cho thấy cần có cơ chế kiểm soát chuyển giá chặt chẽ hơn để tránh thất thu ngân sách và đảm bảo cạnh tranh lành mạnh.

4.2. Bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác

Đây là một trong ba lĩnh vực có tình trạng lỗ lũy kế kéo dài nhưng vẫn gia tăng quy mô hoạt động. Đáng chú ý, hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của ngành này ở mức rất cao – 2,28 lần, cho thấy doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào vốn vay bên ngoài, tiềm ẩn rủi ro mất cân đối tài chính nếu thị trường biến động.

Hoạt động bán buôn, bán lẻ cũng là lĩnh vực có khả năng phát sinh các hành vi chuyển giá thông qua khai báo giá nhập khẩu không phù hợp với thực tế. Do đó, cần tăng cường kiểm tra định giá giao dịch liên kết và rà soát dòng vốn vay nội bộ để bảo đảm nghĩa vụ thuế.

4.3. Hoạt động chuyên môn, khoa học và công nghệ

Đây là lĩnh vực tiếp theo nằm trong nhóm ba ngành có lỗ lũy kế kéo dài và tiếp tục mở rộng quy mô đầu tư. Hệ số nợ tổng quát của ngành ở mức thấp (0,3), phản ánh doanh nghiệp có nguồn vốn chủ sở hữu dồi dào, ít phụ thuộc nợ vay.

Tuy nhiên, việc duy trì tình trạng lỗ kéo dài trong khi năng lực tài chính mạnh có thể cho thấy dấu hiệu chuyển giá hoặc phân bổ lợi nhuận sang các thị trường khác.

Do tính chất đặc thù liên quan đến tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và dịch vụ kỹ thuật, việc kiểm soát giá chuyển nhượng trong lĩnh vực này cần được thực hiện theo các chuẩn mực quốc tế và quy định pháp luật về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết.

5. Quy định siết chặt quản lý chống chuyển giá cho doanh nghiệp FDI báo lỗ

5.1. Cập nhật các văn bản pháp luật trọng yếu

Để kiểm soát hoạt động chuyển giá, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Hướng dẫn của OECD về các biện pháp chống chuyển giá và Chương trình hành động Chống xói mòn cơ sở tính thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS).

Trên cơ sở đó, ngoài Luật Quản lý thuế (có hiệu lực từ ngày 01/7/2020, bổ sung nhiều nội dung mới về chống chuyển giá), các văn bản pháp luật như Luật Thuế TNDN, Luật Hải quan, Luật Kế toán cũng được sử dụng để điều chỉnh và quản lý hoạt động của các doanh nghiệp có giao dịch liên kết.

Đặc biệt, Nghị định số 132/2020/NĐ-CP đã mở rộng phạm vi diễn giải một số quy định hiện hành, đồng thời đưa ra các khái niệm và nguyên tắc mới phù hợp với thông lệ quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với chuyển giá.

Gần đây nhất, Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 15/7/2023 giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành rà soát, đánh giá và đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định số 132/2020/NĐ-CP nhằm tháo gỡ khó khăn, đáp ứng kiến nghị của doanh nghiệp.

Từ đó có thể thấy, hệ thống quy định pháp luật về chống chuyển giá tại Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch để kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp có giao dịch liên kết, đồng thời đảm bảo phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

5.2. Trách nhiệm và nghĩa vụ chứng minh giao dịch độc lập của doanh nghiệp FDI

Để đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động chuyển giá, pháp luật Việt Nam quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp có giao dịch liên kết trong việc chứng minh các giao dịch này được thực hiện theo nguyên tắc giao dịch độc lập. Doanh nghiệp FDI có nghĩa vụ chủ động lập, lưu trữ và cung cấp các tài liệu chứng minh cho cơ quan thuế khi được yêu cầu, nhằm đảm bảo việc xác định nghĩa vụ thuế đầy đủ, đúng quy định.

Theo quy định tại Khoản 4, Điều 18 Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải lập và lưu giữ Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, bao gồm:

Thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết
Hồ sơ quốc gia(Local File) là các thông tin về giao dịch liên kết, chính sách và phương pháp xác định giá đối với giao dịch liên kết được lập và lưu tại trụ sở của người nộp thuế theo danh mục các nội dung thông tin, tài liệu
Hồ sơ toàn cầu (Master File) là các thông tin về hoạt động kinh doanh của tập đoàn đa quốc gia, chính sách và phương pháp xác định giá giao dịch liên kết của tập đoàn trên toàn cầu và chính sách phân bổ thu nhập và phân bổ các hoạt động, chức năng trong chuỗi giá trị của tập đoàn theo danh mục các nội dung thông tin, tài liệu
Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia của Công ty mẹ tối cao (Country-by-Country Report – CbCR) – cung cấp thông tin tổng hợp về doanh thu, lợi nhuận, thuế đã nộp và phân bổ hoạt động của tập đoàn theo từng quốc gia.

Doanh nghiệp có trách nhiệm lập đầy đủ và lưu giữ các hồ sơ này tại trụ sở, sẵn sàng cung cấp cho cơ quan thuế khi được yêu cầu trong quá trình thanh tra, kiểm tra. Việc không lập, không lưu giữ hoặc cung cấp không đúng hạn có thể bị xử phạt theo quy định về quản lý thuế.

Tóm lại, nghĩa vụ lập và lưu giữ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết không chỉ là yêu cầu bắt buộc về mặt pháp lý, mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp FDI chứng minh tính minh bạch, tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập, hạn chế rủi ro pháp lý và thuế trong quá trình hoạt động tại Việt Nam.

5.3. Các biện pháp siết chặt quản lý từ cơ quan thuế

Hiện tượng chuyển giá và né tránh nghĩa vụ thuế tại các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài và giao dịch liên kết, đang ngày càng phức tạp và tinh vi hơn. Cơ quan thuế vì vậy đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra chuyên sâu nhằm phát hiện, ngăn ngừa hành vi gian lận thuế xuyên biên giới, bảo đảm công bằng, minh bạch và giữ vững kỷ cương tài chính quốc gia.

Cục Thuế đã tổ chức nhiều hội nghị tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về kiểm tra doanh nghiệp có giao dịch liên kết, tập trung vào ba nội dung nghiệp vụ trọng tâm:

Phân tích – đánh giá hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, đặc biệt chú trọng kỹ năng loại trừ các khác biệt trọng yếu và lựa chọn phương pháp xác định giá phù hợp.
Kiểm tra chi phí dịch vụ nội bộ trong tập đoàn (quản lý, bản quyền…), là những khoản mục dễ bị lợi dụng để chuyển giá.
Khai thác dữ liệu so sánh đáng tin cậy từ cơ sở dữ liệu ngành, thương mại và nguồn thông tin công khai để xác định giá thị trường.

Về cơ sở pháp lý, Việt Nam đã tham gia Diễn đàn BEPS từ năm 2017 và triển khai nghiêm túc 4 tiêu chuẩn tối thiểu, trong đó có Hành động BEPS 14 về thủ tục thỏa thuận song phương (MAP) và thỏa thuận APA – tạo cơ sở pháp lý để kiểm soát hoạt động chuyển giá. Đồng thời, Nghị quyết số 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 đã đặt nền móng cho việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo Quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu, giúp cơ quan thuế chủ động ấn định thuế và chống thất thu ngân sách.

Quy trình thanh tra, kiểm tra chuyên đề được thực hiện theo hướng hiện đại và chuyên sâu. Cơ quan thuế sẽ phân tích dữ liệu, so sánh giá giao dịch liên kết với giá thị trường độc lập, từ đó điều chỉnh giá hoặc ấn định nghĩa vụ thuế khi phát hiện bất thường. Trường hợp doanh nghiệp có hành vi vi phạm quy định về kê khai, xác định giá hoặc chuyển giá, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, truy thu thuế và tính tiền chậm nộp theo quy định pháp luật hiện hành.

Có thể thấy, các biện pháp siết chặt quản lý thuế không chỉ nhằm chống chuyển giá mà còn hướng tới tăng cường tính minh bạch, ổn định pháp lý cho hoạt động đầu tư xuyên biên giới. Đây là bước đi chiến lược để bảo vệ nguồn thu ngân sách, duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

6. Giải pháp toàn diện cho doanh nghiệp FDI giúp tuân thủ thuế và tối ưu hóa dòng vốn

Trong bối cảnh Việt Nam tăng cường siết chặt quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài, việc chủ động xây dựng chiến lược tuân thủ toàn diện vừa giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý, vừa tối ưu hóa dòng vốn và cơ cấu tài chính của doanh nghiệp. Ba giải pháp trọng tâm dưới đây đóng vai trò then chốt để doanh nghiệp FDI đáp ứng yêu cầu pháp luật và đảm bảo hoạt động bền vững.

6.1. Rà soát và hoàn thiện hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết cần thực hiện nghiêm túc việc lập, rà soát và cập nhật hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Hồ sơ phải phản ánh rõ bản chất kinh tế, bảo đảm tính logic giữa các giao dịch, báo cáo tài chính và mô hình hoạt động, tránh những sai sót có thể dẫn đến ấn định thuế.

Doanh nghiệp nên thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ hàng năm, bao gồm: rà soát cấu trúc giao dịch liên kết; cập nhật hồ sơ cục bộ, hồ sơ toàn cầu và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) theo yêu cầu; đối chiếu dữ liệu nội bộ với cơ sở dữ liệu so sánh thị trường.
Việc chuẩn hóa hồ sơ giúp cơ quan thuế dễ dàng đánh giá tính hợp lý, đồng thời là bằng chứng quan trọng để bảo vệ doanh nghiệp trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế.

Có thể thấy, thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ hồ sơ không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là công cụ quản trị rủi ro chuyển giá hiệu quả, giúp doanh nghiệp chủ động trong mọi tình huống kiểm tra thuế.

6.2. Tối ưu hóa cấu trúc vốn và tài chính hợp pháp

Tư vấn về việc điều chỉnh tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu theo giới hạn quy định (ví dụ: giới hạn chi phí lãi vay theo Nghị định 132) và chuyển đổi các khoản vay thành vốn góp khi cần thiết.

Một cấu trúc vốn hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực thuế và hạn chế rủi ro bị điều chỉnh giá chuyển nhượng. Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp cần kiểm soát tỷ lệ nợ vay/vốn chủ sở hữu để đảm bảo mức chi phí lãi vay được khấu trừ hợp lý, tuân thủ giới hạn khống chế chi phí lãi vay (thường không vượt quá 30% EBITDA).

Doanh nghiệp nên định kỳ đánh giá lại cấu trúc vốn, kịp thời điều chỉnh tỷ lệ nợ vay nếu vượt ngưỡng quy định.
Trường hợp cần thiết, có thể chuyển đổi một phần khoản vay thành vốn góp, vừa tuân thủ quy định về khấu trừ lãi vay, vừa giúp ổn định cơ cấu tài chính dài hạn.

Việc tối ưu hóa cấu trúc vốn theo đúng khung pháp lý không chỉ giúp tăng khả năng khấu trừ chi phí hợp lệ, mà còn nâng cao uy tín và tính minh bạch tài chính của doanh nghiệp FDI trong mắt cơ quan thuế.

6.3. Chủ động tham vấn và cơ chế thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA)

Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA) là một công cụ quản lý thuế hiện đại, được triển khai theo định hướng của Hành động BEPS 14 về giải quyết tranh chấp thuế. Đây là cơ chế cho phép doanh nghiệp và cơ quan thuế thống nhất trước về phương pháp xác định giá, nhằm đảm bảo tính ổn định và tiên liệu trong hoạt động chuyển giá.

Doanh nghiệp FDI có thể chủ động đề xuất ký kết APA đơn phương, song phương hoặc đa phương với cơ quan thuế.
Cơ chế này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ bị truy thu, xử phạt và tăng tính chắc chắn trong hoạch định tài chính dài hạn.

Việc áp dụng APA là giải pháp phòng ngừa rủi ro chiến lược, giúp doanh nghiệp FDI không chỉ tuân thủ tốt nghĩa vụ thuế mà còn củng cố niềm tin với cơ quan quản lý, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

7. Kiến nghị và giải pháp siết chặt quản lý chống chuyển giá cho doanh nghiệp FDI

Chuyển giá là một trong những vấn đề phức tạp nhất trong lĩnh vực thuế, đặc biệt trong khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trên cơ sở đó, việc siết chặt quản lý chống chuyển giá là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay.

7.1. Hoàn thiện chính sách đầu tư và tăng cường thanh tra, kiểm tra

Rà soát toàn diện các chính sách ưu đãi đầu tư để điều chỉnh, bổ sung cơ chế thu hút vốn ngoại hiệu quả hơn, hạn chế bị lợi dụng chuyển giá để hưởng ưu đãi thuế không đúng mục đích.
Tăng cường kiểm tra, thanh tra thuế đối với các dự án FDI đang hoạt động, đặc biệt là doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lợi nhuận bất thường hoặc có giao dịch với bên liên kết lớn.
Áp dụng biện pháp quản lý chặt đối với những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả hoặc có dấu hiệu vi phạm, đảm bảo môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng.

7.2. Xây dựng hệ thống dữ liệu và tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư

Thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyển giá, bảo đảm liên thông giữa các cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng nhằm tăng khả năng đối chiếu, phân tích giao dịch liên kết.
Xây dựng bộ chỉ tiêu về hiệu quả đầu tư làm căn cứ đánh giá tác động kinh tế, xã hội, môi trường của các dự án FDI. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để phát hiện các hành vi chuyển giá tinh vi thông qua lợi nhuận, chi phí bất thường hoặc giá giao dịch không theo thị trường.
Học tập kinh nghiệm các nước như Thái Lan, Malaysia trong việc thiết lập cơ sở dữ liệu doanh nghiệp “rủi ro cao” để chủ động thanh tra, kiểm tra có trọng tâm.

7.3. Nâng cao năng lực chuyên môn và hoàn thiện khung pháp lý

Tăng cường năng lực chuyên môn cho cán bộ thuế, hải quan, tài chính trong việc phân tích hồ sơ chuyển giá, định giá giao dịch liên kết và phát hiện thủ thuật chuyển giá phức tạp.
Tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước, kết hợp với hệ thống dữ liệu chuẩn hóa để nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.
Sớm xây dựng và ban hành Luật Chống chuyển giá độc lập, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, quy định cụ thể về nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết và chế tài xử phạt nghiêm minh, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia như Trung Quốc và Singapore.
Khi phê duyệt dự án đầu tư, cơ quan quản lý cần yêu cầu nhà đầu tư cung cấp cơ chế định giá giữa công ty mẹ và các công ty con.
Xây dựng kho dữ liệu về vật tư, nguyên vật liệu theo ngành, lĩnh vực để thường xuyên kiểm tra, đối chiếu giá và định mức.

Siết chặt quản lý chống chuyển giá không chỉ nhằm chống thất thu ngân sách mà còn góp phần bảo đảm môi trường đầu tư công bằng, minh bạch và bền vững. Việt Nam cần sớm luật hóa các quy định về chống chuyển giá, kết hợp nâng cao năng lực quản lý, xây dựng hệ thống dữ liệu hiện đại và thiết kế chế tài đủ mạnh. Đây là bước đi chiến lược để nâng cao hiệu quả thu hút FDI, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Tư vấn thành lập doanh nghiệp FDI

Luật A+ là đơn vị tư vấn pháp lý chuyên sâu trong lĩnh vực doanh nghiệp, đặc biệt am hiểu về thủ tục thành lập, tổ chức quản trị và triển khai hoạt động cho Công ty/Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, nắm vững quy định pháp luật và thực tiễn đầu tư – kinh doanh tại Việt Nam, chúng tôi cam kết mang đến giải pháp pháp lý tối ưu, an toàn và hiệu quả cho từng dự án đầu tư.

Dịch vụ thành lập Công ty/Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Luật A+ bao gồm:

Tư vấn lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp (thành lập công ty 100% vốn nước ngoài, công ty liên doanh, góp vốn/mua cổ phần, hợp đồng hợp tác kinh doanh…);
Tư vấn điều kiện và thủ tục pháp lý cho từng ngành nghề kinh doanh, tỷ lệ sở hữu vốn, vốn pháp định và các điều kiện đặc thù;
Soạn thảo, rà soát và hoàn thiện hồ sơ: Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ công ty và các văn bản liên quan;
Đại diện làm việc với cơ quan nhà nước để thực hiện các thủ tục cấp phép đầu tư, thành lập doanh nghiệp và các thủ tục sau thành lập;
Tư vấn và hỗ trợ pháp lý sau khi thành lập: đăng ký thuế, mở tài khoản vốn đầu tư, tư vấn lao động, hợp đồng, thuế – kế toán và các vấn đề phát sinh trong quá trình hoạt động.

Lý do chọn Luật A+:

Chuyên sâu pháp lý, am hiểu môi trường đầu tư tại Việt Nam

Đội ngũ luật sư tại Luật A+ là những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong tư vấn pháp lý cho nhà đầu tư nước ngoài. Chúng tôi am hiểu sâu sắc các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến đầu tư – kinh doanh, đặc biệt là các thủ tục thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, Luật A+ nắm rõ quy trình làm việc của cơ quan quản lý nhà nước, từ cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp, đến xử lý các vướng mắc pháp lý phát sinh trong quá trình hoạt động.

Thấu hiểu nhu cầu và thách thức của nhà đầu tư

Luật A+ đồng hành cùng nhà đầu tư không chỉ bằng kiến thức pháp luật mà còn bằng sự thấu cảm với những khó khăn khi gia nhập một thị trường mới: áp lực về thời gian, rào cản ngôn ngữ, sự khác biệt pháp lý và văn hóa kinh doanh. Chúng tôi luôn lắng nghe, phân tích tình hình và đưa ra giải pháp phù hợp, giúp nhà đầu tư tối ưu nguồn lực, giảm thiểu rủi ro và nhanh chóng hòa nhập môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Cam kết đồng hành lâu dài

Với Luật A+, dịch vụ tư vấn không chỉ dừng lại ở việc hoàn tất thủ tục thành lập. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng nhà đầu tư nước ngoài trong suốt hành trình kinh doanh – từ giai đoạn chuẩn bị, mở rộng quy mô, điều chỉnh vốn, đến tái cấu trúc và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Sự gắn bó lâu dài giúp chúng tôi đảm bảo nhà đầu tư luôn được hỗ trợ kịp thời, an toàn pháp lý và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Vấn đề doanh nghiệp FDI báo lỗ không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là thách thức pháp lý đối với Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc chủ động nhận diện, kiểm soát và xử lý hành vi chuyển giá là yếu tố then chốt để bảo vệ nguồn thu ngân sách và môi trường kinh doanh lành mạnh. Luật A+ luôn đồng hành cùng doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc tư vấn, xây dựng chiến lược pháp lý hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Nếu quý bạn đọc còn băn khoăn hoặc gặp khó khăn trong quá trình thực hiện, hãy liên hệ ngay với Luật A+ qua email: contact@apluslaw.vnn hoặc số điện thoại: 0899511010 để được đội ngũ luật sư của chúng tôi hỗ trợ nhanh chóng và hiệu quả.