Home » Đầu tư nước ngoài » Trái đắng từ chiêu trò “lột xác” hàng hóa và gian lận xuất xứ

Luật sư Luật sư Nguyễn Duy Anh
Ngày đăng 29/06/2026
Ngày cập nhật 30/06/2026
Tin liên quan

Trái đắng từ chiêu trò “lột xác” hàng hóa và gian lận xuất xứ

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu và sự đứt gãy chuỗi cung ứng, Việt Nam nổi lên như một điểm đến lý tưởng cho dòng vốn FDI khối sản xuất. Làn sóng dịch chuyển nhà máy để tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới và nhãn mác “Made in Vietnam” mang lại lợi thế cạnh tranh khổng lồ khi xuất khẩu sang Mỹ và Châu Âu (EU).

Tuy nhiên, thay vì đầu tư thực chất, nhiều doanh nghiệp FDI lại biến Việt Nam thành một “trạm trung chuyển” để rửa nguồn gốc hàng hóa (Origin Fraud) nhằm lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ cấp). Họ nhập khẩu 90% cụm linh kiện, bán thành phẩm từ nước ngoài, đưa vào Việt Nam lắp ráp qua loa (bằng tua-vít, đóng gói lại) rồi dán nhãn “Sản xuất tại Việt Nam” để xuất khẩu.

Sự chủ quan và tư duy chộp giật này đang đẩy nhiều Ban Giám đốc người nước ngoài vào một cái bẫy hình sự tàn khốc, khi mà cơ quan Hải quan Việt Nam và Cục Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ (CBP) đang siết chặt vòng vây điều tra.

1. Tử huyệt pháp lý: Ranh giới của tội buôn lậu và trốn thuế

Việc khai sai xuất xứ không chỉ đơn thuần là lỗi hành chính bị phạt tiền. Dưới góc độ pháp luật hình sự Việt Nam, hành vi này có thể bị khép vào các tội danh đặc biệt nghiêm trọng:

1.1. Tội buôn lậu (Điều 188 bộ luật hình sự 2015):

Nếu doanh nghiệp FDI nhập khẩu hàng hóa, linh kiện nhưng sử dụng các thủ đoạn gian dối (khai báo sai tên hàng, mã HS code, hoặc sử dụng pháp nhân “ma”) để che giấu nguồn gốc thực sự nhằm đưa hàng trót lọt qua biên giới, và sau đó xuất khẩu khống, người đại diện theo pháp luật (CEO) và Giám đốc Xuất nhập khẩu có thể đối mặt với mức án lên đến 20 năm tù. Pháp nhân thương mại (công ty FDI) cũng có thể bị phạt tiền đến 15 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

1.2. Tội trốn thuế (Điều 200 bộ luật hình sự 2015):

Nhiều doanh nghiệp cố tình khai báo sai xuất xứ để được hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt (0% theo các FTA). Khi cơ quan Hải quan phát hiện việc đáp ứng tiêu chí xuất xứ (như tỷ lệ hàm lượng giá trị khu vực – RVC, hoặc chuyển đổi mã số hàng hóa – CTC) là giả mạo, doanh nghiệp sẽ bị truy thu toàn bộ số tiền thuế ưu đãi đã hưởng. Nếu số thuế gian lận từ 100 triệu đồng trở lên, vụ việc sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan Cảnh sát điều tra (PC03).

1.3. Tội làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức (Điều 341 bộ luật hình sự 2015):

Để hợp thức hóa hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), nhân viên công ty thường làm giả các hóa đơn mua nguyên vật liệu nội địa, giả mạo định mức tiêu hao. Hành vi này cấu thành tội làm giả tài liệu, một tội danh độc lập với mức án lên đến 7 năm tù.

2. Kịch bản “sập bẫy” của các nhà máy lắp ráp FDI

Qua thực tiễn tư vấn, Luật A+ chỉ ra hai kịch bản rủi ro phổ biến nhất mà các nhà quản lý ngoại quốc thường mắc phải:

  •  Gia công đơn giản nhưng gắn mác “Made in Vietnam”: Theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP, hàng hóa chỉ trải qua các công đoạn gia công đơn giản (như bảo quản, đóng gói bao bì, dán nhãn mác, lắp ráp đơn giản các bộ phận của sản phẩm để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh) thì không được coi là có xuất xứ tại Việt Nam. Việc cố tình xin C/O Việt Nam cho loại hàng này là hành vi gian lận.
  •  Mua bán “Lòng vòng” qua chuỗi cung ứng ảo: Để đạt tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa (RVC), công ty FDIA thành lập các công ty “vệ tinh” (B, C, D) tại Việt Nam. Công ty A nhập khẩu nguyên liệu, bán cho B, B bán cho C rồi C lại bán ngược cho A như một nguồn nguyên liệu mua trong nước. Khi Hải quan tiến hành thanh tra hậu kiểm (Post-Clearance Audit), việc không chứng minh được năng lực sản xuất thực tế của các công ty vệ tinh sẽ khiến toàn bộ đường dây bị khởi tố.

3. Hệ lụy hủy diệt: Mất thị trường và lệnh cấm vận

Hậu quả của gian lận xuất xứ mang tính chất hủy diệt liên quốc gia:

  • Tịch thu toàn bộ lô hàng vi phạm: Hàng hóa sẽ bị chặn lại tại cảng, bị tịch thu làm tang vật vụ án. Doanh nghiệp mất trắng dòng tiền vốn lưu động.
  •  Lệnh trừng phạt từ Hải quan Mỹ (CBP) / EU (OLAF): Nếu bị các cơ quan chống gian lận thương mại quốc tế đưa vào “danh sách đen”, toàn bộ hàng hóa xuất khẩu của công ty (thậm chí của tập đoàn mẹ) vào Mỹ/EU sẽ bị đánh thuế trừng phạt (có thể lên tới trên 200%), hoặc bị cấm nhập khẩu hoàn toàn.
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự cá nhân: Giám đốc người nước ngoài ký trên tờ khai hải quan, C/O không thể viện lý do “tin tưởng nhân viên” hay “không hiểu luật Việt Nam” để trốn tránh trách nhiệm.

4. Lá chắn tuân thủ hải quan từ Luật A+

Để bảo vệ nhà máy hàng chục triệu đô và tránh nguy cơ vướng vòng lao lý, Ban Giám đốc doanh nghiệp FDI cần một chiến lược kiểm soát rủi ro chặt chẽ:

  • Kiểm tra tuân thủ xuất xứ (Origin health check): Luật sư và chuyên gia Hải quan của Luật A+ sẽ rà soát độc lập quy trình sản xuất, định mức tiêu hao (BOM), và đối chiếu với các quy tắc xuất xứ (PSR, RVC, CTC) của từng FTA để xác định chính xác hàng hóa của bạn có đủ điều kiện mang nhãn “Made in Vietnam” hay không.
  • Đánh giá rủi ro nhà cung cấp nội địa: Tiến hành thẩm định pháp lý (Due Diligence) đối với các nhà cung cấp nguyên vật liệu tại Việt Nam, đảm bảo họ có xưởng sản xuất thật, máy móc thật, tránh nguy cơ mua phải nguyên liệu nhập lậu được “rửa mác” nội địa.
  • Đại diện giải trình trong thanh tra hậu kiểm: Khi có quyết định kiểm tra sau thông quan từ Cục Hải quan, Luật sư sẽ trực tiếp tham gia cùng doanh nghiệp để giải trình, đấu tranh bảo vệ các tiêu chí xuất xứ hợp pháp, ngăn chặn rủi ro vụ việc bị hình sự hóa.

Nhãn mác “Made in Vietnam” là một tấm hộ chiếu thương mại đầy quyền lực, nhưng nó không dành cho những thủ đoạn “lột xác” hàng hóa chộp giật. Việc lợi dụng chính sách thu hút FDI để gian lận xuất xứ đang bị trừng trị bằng những bản án hình sự nghiêm khắc nhất.

Sự am hiểu tường tận về Luật Hải quan, các Hiệp định FTA và luật hình sự kinh tế là chìa khóa sống còn. Đội ngũ Luật sư tại Luật A+ cam kết đồng hành cùng các doanh nghiệp FDI xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, loại bỏ hoàn toàn các rủi ro chết người tại cửa khẩu, đảm bảo dòng chảy thương mại toàn cầu luôn thông suốt và an toàn.

 

Công Ty Luật TNHH A+ là phòng pháp chế của doanh nghiệp, đưa giải pháp và tư vấn kịp thời, toàn diện các lĩnh vực, mang lại hiệu quả, an toàn pháp lý cho doanh nghiệp.