Home » Hình sự » tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội

Nội dung

Luật sư LS. Nguyễn Duy Anh

Ngày đăng 12/04/2024

Ngày cập nhật 04/09/2025

Cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, vượt quá mức cần thiết

Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm (theo Khoản 1 Điều 136 Bộ luật Hình sự). Luật A+ mời bạn đọc cùng theo dõi bài viết sau để tìm hiểu chi tiết hình phạt đối với tội phạm này nhé!

1. Thế nào là phòng vệ chính đáng?

Phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả cần thiết để ngăn chặn một hành vi phạm tội khác, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình, người khác hoặc của Nhà nước. Phòng vệ chính đáng được quy định tại Khoản 1 Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật Hình sự) như sau:

“Điều 22. Phòng vệ chính đáng
1. Phòng vệ chính đáng là khi một người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.
Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.”

tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội 04 — Phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả chính đáng và cần thiết để tự bảo vệ chính mình.

Như vậy, để được coi là phòng vệ chính đáng, cần phải thỏa 2 điều kiện sau:

Có hành vi xâm phạm đến lợi ích chính đáng của mình, người khác hoặc của Nhà nước, cơ quan, tổ chức.
Chống trả một cách cần thiết và đủ để ngăn chặn hành vi xâm phạm nói trên.

Nếu thỏa 2 điều kiện trên thì được xem là phòng vệ chính đáng và được loại bỏ trách nhiệm hình sự.

Ví dụ: Cảnh sát cơ động nổ súng bắn vào tay làm rơi con dao tên tội phạm đang cầm khi hắn đang kề dao vào cổ và có ý định giết con tin. Đây được xem là hành vi phòng vệ chính đáng.

Tìm hiểu thêm: Tội gây thương tích cho người khác trong khi thi hành công vụ là gì?

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là gì?

Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có thể hiểu là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Cụ thể, tại Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật Hình sự) có quy định về phòng vệ chính đáng như sau:

“Điều 22. Phòng vệ chính đáng
2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.
Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.”

Ví dụ: Cũng là trường hợp trên, tuy nhiên dù tên tội phạm đang cầm dao và chưa hề có ý định gì sẽ giết con tin nhưng cảnh sát cơ động đã nổ sung bắn hắn thì xem là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

3. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Đối với hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hay do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, pháp luật đã có những quy định cụ thể tại Điều 136 Bộ luật Hình sự như sau:

“Điều 136. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội
1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Đối với 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.
3. Phạm tội dẫn đến chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.”

Xem thêm: Tội vô ý gây thương tích bị phạt tù hay phạt tiền?

4. Khung hình phạt đối với tội phạm này

Đối với những người phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác do vượt qua giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, họ có thể phải chịu một số hình phạt cụ thể tùy theo mức độ thực hiện hành vi của mình. Tại Điều 136 Bộ luật Hình sự cũng có những quy định về các hình phạt đó như sau:

Khung hình phạt	Hành vi phạm tội
Khung 1: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm	Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội
Khung 2: Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm	Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây: Đối với 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%. Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.
Khung 3: Phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.	Phạm tội dẫn đến chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên.

Như vậy, tùy vào tính chất, mức độ của hành vi mà người phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội có thể bị phạt tiền 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc bị truy cứu hình sự về hành vi phạm tội của mình.

Xem ngay: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính

5. Cấu thành Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Có thể nhận biết tội phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội theo Điều 136 Bộ luật Hình sự thông qua các dấu hiệu pháp lý sau đây:

5.1. Khách thể

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội xâm phạm trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm thân thể, sức khỏe và quyền phòng vệ chính đáng, quyền bắt giữ người phạm tội của con người.

5.2. Mặt khách quan

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội gồm 02 hành vi phạm tội là hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng và hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá mức cần thiết khi bắt người phạm tội. Cả 02 hành vi trên đều có chung hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Tuy nhiên ngay trước khi thực hiện hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, người phạm tội đã thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng và sử dụng vũ lực để bắt giữ người phạm tội.

Hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải thỏa mãn 04 dấu hiệu cơ bản sau đây:

Hành vi của nạn nhân là hành vi phạm tội hoặc là hành vi nguy hiểm cho xã hội và trực tiếp xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Hành vi xâm hại của nạn nhân phải đang diễn ra, đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc.
Hậu quả xảy ra là nạn nhân bị thương tật từ 31% trở lên hoặc dẫn đến chết người. Nạn nhân là người có hành vi xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Hành vi phòng vệ( tấn công trở lại) của người phạm tội là quá mức, không tương xứng với hành vi xâm hại của nạn nhân nên làm cho nạn nhân bị thương hoặc tổn hại đến sức khỏe, gây ra tổn hại từ 31% trở lên cho sức khỏe hoặc gây chết nạn nhân.

Tương tự, hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá mức cần thiết khi bắt người phạm tội cũng phải thỏa mãn 04 điều kiện, bao gồm:

Hành vi của nạn nhân là hành vi phạm tội hoặc là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm, đáng lẽ phải bị bắt giữ nhưng nạn nhân đã chống đối, buộc người bắt giữ phải sử dụng vũ lực để bắt giữ.
Hành vi chống đối của nạn nhân phải đang diễn ra, đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc.
Hậu quả xảy ra là nạn nhân bị thương tật từ 31% trở lên hoặc dẫn đến chết người.
Hành vi dùng vũ lực để bắt giữ người phạm tội không tương xứng với hành vi chống đối của họ, tức là quá mức cần thiết gây ra tổn hại từ 31% trở lên cho sức khỏe hoặc gây chết nạn nhân.

Hậu quả gây tổn hại cho sức khỏe nạn nhân từ 31% trở lên hoặc gây hậu quả chết người là dấu hiệu bắt buộc. Tội phạm hoàn thành khi có hậu quả tổn hại cho sức khỏe nạn nhân từ 31% trở lên hoặc gây hậu quả chết nạn nhân do hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc hành vi vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội.

5.3. Chủ thể

Người phạm tội này có thể là bất cứ ai, có thể là công dân Việt Nam, người nước ngoài hoặc người không có quốc tịch, có năng lực trách nhiệm hình sự (có năng lực nhận thức và năng lực làm chủ hành vi) theo Điều 21 Bộ luật Hình sự và đủ 16 tuổi trở lên theo Điều 12 Bộ luật Hình sự.

5.4. Mặt chủ quan

Người phạm tội thực hiện hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do lỗi vô ý, có thể là lỗi vô ý do quá tự tin hoặc vô ý do cẩu thả hoặc lỗi cố ý gián tiếp. Người phạm tội có thể nhận thức được hậu quả gây tổn hại đến sức khỏe nạn nhân có thể xảy ra những vẫn tự tin rằng mình ra tay không nặng, không quá ảnh hưởng đến nạn nhân hoặc do lỗi cẩu thả, chủ quan cho rằng hậu quả kể trên sẽ không xảy ra.

Tham khảo bài viết: Tội hành hạ người khác theo Điều 140 Bộ luật Hình sự

6. So sánh quy định pháp luật về tội phạm này giữa BLHS 1999 và BLHS hiện hành?

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội cũng đã được quy định tại Bộ luật Hình sự 1999 như sau:

“Điều 106. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng
1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên hoặc dẫn đến chết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến một năm.
2. Phạm tội đối với nhiều người thì bị phạt tù từ một năm đến ba năm.”

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội quy định tại Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 đã có nhiều điểm mới so với Bộ luật Hình sự 1999, bao gồm một số điểm sau:

Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017	Bộ luật Hình sự 1999
Đối với người cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.	Đối với người cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến một năm.
Đối với người cố ý gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên, mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 31% trở lên hay gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên thì bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm	Phạm tội đối với nhiều người thì bị phạt tù từ một năm đến ba năm.
Phạm tội dẫn đến chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.	Phạm tội dẫn đến chết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến một năm. (Quy định chung với trường hợp cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên)

Như vậy, so với Bộ luật Hình sự 1999, tại Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 đã quy định cụ thể hơn về tình tiết định khung cũng như thay đổi về mức hình phạt ở các khung hình phạt.

7. Luật sư tư vấn Hình sự

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giỏi, nhiệt huyết và tận tâm, Luật A+ tự hào là đơn vị hàng đầu tư vấn và giải quyết các vấn đề hình sự bao gồm các dịch vụ sau:

Đánh giá các vấn đề pháp lý liên quan đến hình sự;
Tư vấn thu thập và chuẩn bị chứng cứ;
Soạn thảo hồ sơ khởi kiện trong trường hợp khởi kiện;
Luật sư bảo vệ tại tòa án.

Lý do chọn Luật A+:

Giỏi chuyên môn, nhiều kinh nghiệm

Đội ngũ luật sư của Luật A+ đều là các luật sư xuất sắc, nắm rõ các quy định pháp luật, hiểu cách vận hành của cơ quan tố tụng và cơ quan Đảng giám sát. Ngoài ra các luật sư A+ đã chinh chiến và dày dạn kinh nghiệm ở các vụ án hình sự.

Thấu hiểu

Luật sư A+ thấu hiểu nỗi sợ hãi và hoang mang của thân chủ khi đối diện với một tình huống có thể phải ở tù, có thể sẽ bị oan sai, mong muốn được hỗ trợ hết mức 24/7 từ chuyên môn đến sự an tâm tâm lý. Vì thế chúng tôi sẽ làm hết khả năng để đem lại sự an tâm và công bằng cho thân chủ, khách hàng.

Cam kết đến cùng

Hành trình giành được công bằng cho khách hàng có thể sẽ không thuận lợi và bằng phẳng. Hành trình đó có thể phải trải qua nhiều năm với nhiều cấp xét xử. Luật sư A+ cam kết sẽ đi cùng và bảo vệ khách hàng cho đến khi nào công lý, công bằng được thực hiện.

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội quy định người phạm tội có thể bị phạt tiền lên đến 20.000.000 đồng hoặc phạt tù cao nhất lên tới 03 năm. Nếu còn bất kỳ thắc mắc về tội này, quý khách hàng vui lòng liên hệ luật sư A+ qua email: contact@apluslaw.vn hoặc qua sđt: 0899511010 để được hỗ trợ và tư vấn.