02 trường hợp chỉ định Luật sư bào chữa cho người bị buộc tội trong vụ án hình sự

Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ chỉ định luật sư bào chữa cho người bị buộc tội trong một số trường hợp đặc biệt mà luật định. Vậy đó là những trường hợp nào? Người bị buộc tội có phải trả phí cho luật sư được chỉ định không? Có được phép từ chối luật sư bào chữa do Tòa án chỉ định? Tìm hiểu chi tiết về chỉ định luật sư bào chữa cùng Luật A+ qua bài viết dưới đây nhé!

1. Chỉ định luật sư bào chữa là thế nào?

Chỉ định luật sư bào chữa là việc cơ quan tố tụng (thường là Tòa án) chỉ định một luật sư để bào chữa cho bị can, bị cáo, người bị buộc tội trong các trường hợp đặc biệt mà pháp luật quy định, nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của họ trong quá trình tố tụng hình sự. 

Đây là biện pháp nhằm bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, đặc biệt trong các trường hợp bắt buộc phải có luật sư theo quy định của pháp luật.

2. Trường hợp nào người bị buộc tội được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định luật sư bào chữa cho?

Có 02 trường hợp tòa án sẽ chỉ định luật sư bào chữa cho người bị buộc tội, đó là:

• Bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình;
• Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi.

Đây là các trường hợp được nêu tại Khoản 1 Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:

“Điều 76. Chỉ định người bào chữa

1. Trong các trường hợp sau đây nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ không mời người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa cho họ:

a) Bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình;

b) Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi.

(…)”

Trong đó, người bị buộc tội có thể là bị can, bị cáo, người bị bắt, người bị tạm giữ. Lưu ý là bị can, bị cáo và người đại diện, người nhà của họ vẫn có quyền yêu cầu thay đổi hoặc từ chối luật sư bào chữa (khoản 3 Điều 77 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).

3. Người bị buộc tội có phải trả phí cho luật sư được chỉ định bào chữa hay không?

Người được bào chữa (bị can, bị cáo, người bị bắt, tạm giữ) sẽ không phải trả bất kỳ khoản phí hay chi phí nào cho luật sư bào chữa được chỉ định. 

Lý do là vì theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Thông tư liên tịch 191/2014/TTLT-BTC-BTP thì cơ quan tiến hành tố tụng nào chỉ định luật sư bào chữa sẽ chi trả toàn bộ chi phí bào chữa trong vụ án đó, cụ thể: 

“Điều 3. Thủ tục chi trả

1. Thủ tục chi trả:

Cơ quan tố tụng nào yêu cầu luật sư bào chữa thì lập dự toán và trực tiếp chi trả cho luật sư, cụ thể: Cơ quan điều tra yêu cầu cử luật sư tham gia vụ án ở giai đoạn điều tra, thì cơ quan điều tra có trách nhiệm chi trả cho luật sư đối với những hoạt động của luật sư trong giai đoạn điều tra; Viện Kiểm sát nhân dân có trách nhiệm chi trả cho luật sư đối với những hoạt động của luật sư ở giai đoạn truy tố; Tòa án nhân dân có trách nhiệm chi trả cho luật sư đối với những hoạt động của luật sư ở giai đoạn xét xử.”

Như vậy, người được bào chữa không cần trả tiền cho việc chỉ định luật sư bào chữa mà cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân hoặc Tòa án nhân dân sẽ trả toàn bộ chi phí cho người được chỉ định bào chữa. 

4. Quyền và nghĩa vụ của Luật sư được chỉ định bào chữa cho người bị buộc tội?

Trong những trường hợp bị can, bị cáo bắt buộc phải có người bào chữa nhưng không thể mời được luật sư, Tòa án sẽ chỉ định luật sư để bảo vệ quyền lợi của họ. Vậy luật sư được chỉ định bào chữa cho người bị buộc tội có những quyền và nghĩa vụ gì, hãy cùng Luật A+ xem tiếp sau đây.

4.1. Quyền của luật sư được chỉ định bào chữa

Giống như khi bào chữa cho những khách hàng thông thường, luật sư được chỉ định bào chữa cũng được thực hiện các quyền của mình theo quy định tại Khoản 1 Điều 73 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015:

“Điều 73. Quyền và nghĩa vụ của người bào chữa

1. Người bào chữa có quyền:

a) Gặp, hỏi người bị buộc tội;

b) Có mặt khi lấy lời khai của người bị bắt, bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can và nếu người có thẩm quyền tiến hành lấy lời khai, hỏi cung đồng ý thì được hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can. Sau mỗi lần lấy lời khai, hỏi cung của người có thẩm quyền kết thúc thì người bào chữa có thể hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can;

c) Có mặt trong hoạt động đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói và hoạt động điều tra khác theo quy định của Bộ luật này;

d) Được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng báo trước về thời gian, địa điểm lấy lời khai, hỏi cung và thời gian, địa điểm tiến hành hoạt động điều tra khác theo quy định của Bộ luật này;

đ) Xem biên bản về hoạt động tố tụng có sự tham gia của mình, quyết định tố tụng liên quan đến người mà mình bào chữa;

e) Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế;

g) Đề nghị tiến hành hoạt động tố tụng theo quy định của Bộ luật này; đề nghị triệu tập người làm chứng, người tham gia tố tụng khác, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;

h) Thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;

i) Kiểm tra, đánh giá và trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá;

k) Đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ, giám định bổ sung, giám định lại, định giá lại tài sản;

l) Đọc, ghi chép và sao chụp những tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra;

m) Tham gia hỏi, tranh luận tại phiên tòa;

n) Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;

o) Kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án nếu bị cáo là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất theo quy định của Bộ luật này.”

Tận dụng tốt các quyền trên sẽ giúp ích rất nhiều cho luật sư được chỉ định bào chữa trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho thân chủ của mình.

Bạn đọc muốn tìm hiểu thêm có thể tham khảo bài viết: Chi phí thuê luật sư bào chữa cho vụ án hình sự.

4.2. Nghĩa vụ của luật sư được chỉ định bào chữa

Bên cạnh 14 quyền hạn nêu trên mà luật sư được chỉ định bào chữa được hưởng, luật sư cũng cần phải tuân thủ các nghĩa vụ quy định tại Khoản 2 Điều 73 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 như sau: 

“Điều 73. Quyền và nghĩa vụ của người bào chữa

2. Người bào chữa có nghĩa vụ:

a) Sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo;

b) Giúp người bị buộc tội về mặt pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ;

c) Không được từ chối bào chữa cho người bị buộc tội mà mình đã đảm nhận bào chữa nếu không vì lý do bất khả kháng hoặc không phải do trở ngại khách quan;

d) Tôn trọng sự thật; không được mua chuộc, cưỡng ép hoặc xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật;

đ) Có mặt theo giấy triệu tập của Tòa án; trường hợp chỉ định người bào chữa theo quy định tại khoản 1 Điều 76 của Bộ luật này thì phải có mặt theo yêu cầu của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát;

e) Không được tiết lộ bí mật điều tra mà mình biết khi thực hiện bào chữa; không được sử dụng tài liệu đã ghi chép, sao chụp trong hồ sơ vụ án vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân;

g) Không được tiết lộ thông tin về vụ án, về người bị buộc tội mà mình biết khi bào chữa, trừ trường hợp người này đồng ý bằng văn bản và không được sử dụng thông tin đó vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Người bào chữa vi phạm pháp luật thì tùy tính chất, mức độ vi phạm mà bị hủy bỏ việc đăng ký bào chữa, bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định của luật.”

Nghĩa vụ là những gì mà luật sư phải làm, không có ngoại lệ. Vì vậy luật sư được chỉ định bào chữa cũng cần phải tuân thủ các nghĩa vụ trên một cách tuyệt đối. 

5. Người bị buộc tội có quyền từ chối luật sư được chỉ định bào chữa hay không?

Căn cứ Khoản 3 Điều 77 Bộ luật Tố tụng Hình sự, người bị buộc tội hoàn toàn có quyền từ chối luật sư được chỉ định bào chữa trong các trường hợp sau: 

• Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa.
• Người bị buộc tội có nhược điểm về tâm thần.
• Người bị buộc tội dưới 18 tuổi.

Khi người bị buộc tội từ chối luật sư bào chữa được chỉ định, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng lập biên bản về việc từ chối người bào chữa và đưa vào hồ sơ vụ án. Sau khi từ chối, cơ quan tố tụng sẽ chấm dứt việc chỉ định luật sư bào chữa.

Tuy nhiên cần lưu ý, trong trường hợp bị can, bị cáo phạm tội hình sự có khung hình phạt cao nhất là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình, họ không thể từ chối luật sư chỉ định.

6. Luật sư được chỉ định sẽ tham gia bào chữa giai đoạn nào của vụ án hình sự?

Luật sư được chỉ định cho bị can, bị cáo có thể tham gia tố tụng hình sự từ khi khởi tố bị can, khởi tố vụ án. Đây là quy định được nêu tại Điều 74 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015:

“Điều 74. Thời điểm người bào chữa tham gia tố tụng

Người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can.

Trường hợp bắt, tạm giữ người thì người bào chữa tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ.

Trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.”

Như vậy, luật sư được chỉ định bào chữa được phép tham gia tố tụng trong suốt vụ án hình sự, từ khi khởi tố bị can cho đến khi điều tra, truy tố và xét xử.

7. Luật sư bào chữa Hình sự

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giỏi, nhiệt huyết và tận tâm, Luật A+ tự hào là đơn vị hàng đầu tư vấn và giải quyết các vấn đề hình sự bao gồm các dịch vụ sau:

• Đánh giá các vấn đề pháp lý liên quan đến Tội cưỡng đoạt tài sản;
• Giải thích về quyền và nghĩa vụ của thân chủ trong vụ án;
• Hướng dẫn thân chủ trong việc thu thập tài liệu, chứng cứ và chuẩn bị bào chữa;
• Soạn thảo hồ sơ khởi kiện trong trường hợp khởi kiện;
• Gặp gỡ cơ quan tố tụng và làm việc trực tiếp với thân chủ trong trại tạm giam;
• Tận dụng thời điểm sớm để chứng minh sự thật và tránh áp dụng hình phạt quá nặng;
• Bào chữa trực tiếp cho thân chủ tại phiên tòa.

Lý do chọn Luật A+:

Giỏi chuyên môn, nhiều kinh nghiệm

Đội ngũ luật sư của Luật A+ đều là các luật sư xuất sắc, nắm rõ các quy định pháp luật, hiểu cách vận hành của cơ quan tố tụng và cơ quan Đảng giám sát. Ngoài ra các luật sư A+ đã chinh chiến và dày dạn kinh nghiệm ở các vụ án hình sự.

Thấu hiểu

Luật sư A+ thấu hiểu nỗi sợ hãi và hoang mang của thân chủ khi đối diện với một tình huống có thể phải ở tù, có thể sẽ bị oan sai, mong muốn được hỗ trợ hết mức 24/7 từ chuyên môn đến sự an tâm tâm lý. Vì thế chúng tôi sẽ làm hết khả năng để đem lại sự an tâm và công bằng cho thân chủ, khách hàng.

Cam kết đến cùng

Hành trình giành được công bằng cho khách hàng có thể sẽ không thuận lợi và bằng phẳng. Hành trình đó có thể phải trải qua nhiều năm với nhiều cấp xét xử. Luật sư A+ cam kết sẽ đi cùng và bảo vệ khách hàng cho đến khi nào công lý, công bằng được thực hiện.

Như vậy, Tòa án sẽ chỉ định luật sư bào chữa cho người bị buộc tội trong các trường hợp nêu trên. Người bị buộc tội vẫn có quyền từ chối luật sư bào chữa được chỉ định nếu tội phạm không có khung hình phạt cao nhất là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Bạn là bị can, bị cáo trong vụ án hình sự, hãy liên hệ luật sư A+ qua email: contact@apluslaw.vn hoặc qua sđt: 0899511010 để được hỗ trợ và tư vấn kịp thời. 

Luật sư Nguyễn Duy Anh

Tôi là Luật sư Nguyễn Duy Anh

Email: anh@apluslaw.vn

Phone: 0939698142

Website: https://apluslaw.vn/nguyen-duy-anh.html

Số thẻ Luật sư: 10674/LS

1. Học vấn:

Cử nhân, Đại học Luật Tp.HCM, 2011.

Thạc sỹ Chính sách Công, Đại học Fulbright, 2021.

2. Kinh nghiệm làm việc:

Luật Trí Minh, văn phòng HCM từ 2011-2021:

• (2011-2013) _ chức vụ Chuyên viên tư vấn;
• (2013-2014) _ chức vụ Trưởng phòng doanh nghiệp;
• (2014-2021) _ chức vụ Phó Giám đốc.

Luật A+, văn phòng HCM từ 2021 – nay:

• (2021 – nay) _ chức vụ Giám đốc Luật A+